تفسير :
« لَيْسَ عَلَى الضُّعَفاءِ » يعنى آنان كه زمين گير و ناتوان هستند . چنان كه ابن عباس گفته - و برخى گفتهاند يعنى آنان كه نيروى بيرون شدن را ندارند ( چه از نظر جسمى و چه از ساير جهات ) . « وَ لا عَلَى الْمَرْضى » يعنى دردمندان كه دردشان جلوگير آنها از بيرون شدن است . « حَرَجٌ » يعنى سختى و تكليفى در تخلف از جهاد و بيرون شدن با رسول خدا - صلى اللَّه عليه و آله - ( بر آنها نيست ) . « إِذا نَصَحُوا لِلَّهِ وَ رَسُولِهِ » يعنى در صورتى كه كارشان را از غش و تقلب خالص گردانند . « ما عَلَى الْمُحْسِنِينَ مِنْ سَبِيلٍ » يعنى آن كس كه كار نيكو كند راهى براى سر - كوفت دادن او در دنيا و عذابش در آخرت نخواهد بود ، و برخى گفتهاند : اين آيه هر احسان كنندهاى را شامل گردد چه آنكه هر كس به ديگرى احسان كند احسان او بنفس خود باشد ، و احسان به خود بدانست كه شخص رفتار نيكويى داشته باشد كه بدان شايستهء ستايش و ثواب گردد . « وَ اللَّهُ غَفُورٌ رَحِيمٌ » و خدا آمرزنده است بدان كه عذر عذر داران را پذيرفته و معذورشان داشته ، و بدانها مهربان است كه بيش از طاقت آنها چيزى برايشان واجب نكرده . « وَ لا عَلَى الَّذِينَ إِذا ما أَتَوْكَ لِتَحْمِلَهُمْ قُلْتَ لا أَجِدُ . . . » و نيز باكى و تكليفى نيست و