آن دو از منافقان كه جمعاً هشتاد نفر بودند نازل شد كه چون رسول خدا - صلى اللَّه عليه و آله - از جنگ تبوك بازگشت دستور داد تا كسى با آنها مجالست نكند و سخن نگويد .
و مقاتل گفته : دربارهء عبد اللَّه بن أبىّ نازل گشت كه بنزد پيغمبر - صلى اللَّه عليه و آله - آمده قسم خورد كه از اين پس در هيچ جنگى تخلف نكند و بدنبال قسمى كه خورد از آن حضرت خواست تا از وى راضى شود .
تفسير :
« يَعْتَذِرُونَ إِلَيْكُمْ إِذا رَجَعْتُمْ إِلَيْهِمْ »
چون از جنگ تبوك بمدينه باز گرديد اينان براى تخلف خود از جنگ عذرهاى باطل و دروغ براى شما آورند .
« قُلْ لا تَعْتَذِرُوا لَنْ نُؤْمِنَ لَكُمْ . . . »
اى محمد بگو عذر نياوريد كه در اين گفتارتان شما را تصديق نخواهيم كرد . چون كه خداوند از حال و اخبار شما و حقيقت كارتان ما را با خبر ساخته و دروغ شما را ميدانيم ، و برخى گفتهاند : منظور از اين اخبار همانست كه در آيهء
« لَوْ خَرَجُوا فِيكُمْ ما زادُوكُمْ إِلَّا خَبالًا . . . »
« 1 » بيان فرموده .
« وَ سَيَرَى اللَّهُ عَمَلَكُمْ وَ رَسُولُهُ »
يعنى خدا و رسول او عمل شما را پس از اين خواهند ديد كه آيا از نفاق خود توبه ميكنيد يا بر حال نفاق باقى ميمانيد . و برخى گفتهاند :
معناى آيه آن است كه خدا اعمال و تصميمات آيندهء شما را ميداند و پيغمبر خود را نيز از آنها بياگاهاند بدانسان كه گويا آنها را از نزديك مىبيند و براى او ديدنى شود چنانچه در گذشته چنين كرد .
« ثُمَّ تُرَدُّونَ إِلى عالِمِ الْغَيْبِ وَ الشَّهادَةِ »
يعنى پس از مرگ بنزد خداى سبحانى كه پنهان و عيان را ميداند ، و از پيدا و ناپيدا چيزى بر او پوشيده نيست باز خواهيد گشت .
« فَيُنَبِّئُكُمْ بِما كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ »
و او شما را به تمام اعمال و كردارتان آگاه كند چه خوب باشد و چه بد ، و پاداش و كيفر تمامى آنها را خواهيد ديد .
« سَيَحْلِفُونَ بِاللَّهِ لَكُمْ إِذَا انْقَلَبْتُمْ إِلَيْهِمْ لِتُعْرِضُوا عَنْهُمْ »
اين منافقانى كه از آمدن با شما تخلف كردند . چون بنزد آنها باز گرديد براى شما قسم ميخورند تا از جرم و گناهشان
هامش
( 1 ) - آيه 47 از همين سوره .