فعاليتهاى اماميه را هدايت مىكردند . اسامى آنان عبارت بود از : عثمان بن سعيد عمرى ، ابو جعفر محمد بن عثمان ، حسين بن روح نوبختى و على بن محمد سمرى . مركز فعاليتهاى سفير بغداد بود ، كه در ساير بلاد وكلايى داشت و تحت نظر آنان وكلاى محلى نيز فعاليت مىكردند .
مطالعه منتقدانه اين دوره نشان مىدهد كه وظيفه اصلى سفرا انجام وظايف خاصى بود كه پيش از اين ، ائمه ( س ) به عهده داشتند تا امام را از فشارهاى سياسى عباسيان ، كه بر اسلاف آن حضرت از زمان مأمون اعمال مىشد محفوظ دارند .
انشعاب حاصله در ميان اماميه پس از وفات امام عسكرى ( ع ) در سال 260 / 874 سفراى اول و دوم را وادار ساخت تا تلاش خود را به وحدت دوبارهء اقشار اماميه مصروف دارند . بدين منظور به اثبات وجود امام دوازدهم پرداختند و بر اين نكته تأكيد داشتند كه او قائم مهدى است ، يعنى ، آن حضرت حكومتهاى مستكبر را با ابزار نظامى نابود خواهد كرد .
نقش سفير در طول غيبت امام فزونى يافت بگونهاى كه در دوران سفير چهارم ، بيانات او همچون سخنان شخص امام مورد توجه بود . به نظر مىرسد نقش فزاينده سفير نيز در نتيجه رهنمودهاى شخص امام باشد . آن حضرت بدين ترتيب مىخواست پيروانش رهبرى فقها را تا زمان ظهور مجدد حضرتش بپذيرد .
4 . با وفات چهارمين سفير در سال 329 / 941 سفير ديگرى منصوب نشد و تمام ارتباطات مستقيم با امام خاتمه يافت ، كه به معنى ختم وكالت اماميه است .
اين حادثه نيز بعنوان آغاز غيبت دوم نگريسته مىشود . در اين مرحله اماميه ظهور دوبارهء امام را در آيندهء نزديكى انتظار داشتند و در نتيجه هيچيك از فقها به خود جرأت نمىداد به نمايندگى از سوى امام اقدامى كند . با اين وجود ، طولانى شدن غيبت آن حضرت ، آنان را به تلاشى به منظور پر كردن خلأ ناشى از مرگ سفير چهارم رهنمون ساخت . آنان توجه خود را به امور عقيدتى معطوف داشتند و در اين زمينه از راهبران اماميه شدند . بتدريج بعنوان نائبان غير مستقيم ( نائب عام ) امام غائب مورد توجه قرار گرفتند و در طول غيبت كبرى جامعه را به فقه اسلامى رهبرى و هدايت كردهاند .
سرانجام ، به نظر مىرسد غيبت امام دوازدهم در ارتباط نزديك با دو پديدهء
تاريخ سياسى غيبت امام دوازدهم ( عج ) ( فارسي ) — صفحة 241
مساهمون: جاسم محمد حسين
ص٢٤١