موضع خصمانه عباسيان نسبت به وكلاى دومين سفير ، پس از مرگ عبيد الله بن سليمان در سال 288 / 900 ادامه يافت . مسئوليت او به پسرش قاسم تفويض شد . قاسم در خصومت با اماميه و بطور كلى با شيعه شهره بود . وى در طول خدمتش در اين سمت همان سياستهاى پدر را در قبال اماميه دنبال كرد و حتى شرارت بيشترى از خود نشان داد . شيخ طوسى خبرى را روايت مىكند كه مؤيد اين نكته است كه محمد بن عبد الله از قم ، كه امام را زيارت كرده و گرايشات روشن امامى داشت ، توجه قاسم بن عبيد الله را به خود جلب كرد . قاسم بارها كوشيد او را بقتل رساند . از اينرو ، وى به مصر گريخت ( ( 107 ) ) . به روايت ابن جوزى ، قاسم بسيارى از علويان بىگناه را به بهانه گرايشات قرمطى دستگير و بازداشت مىكرد كه دستگيرشدگان تا سال 291 / 903 در زندان ماندند ( ( 108 ) ) .
عباسيان همچنان عمليات مستمر دستگيرى را دنبال مىكردند و قيامهاى قرامطه باعث شده بود ، امام ( ع ) و وكلاى آن حضرت هوشيارتر شوند . به گفته ابو سهل نوبختى مكاتبه امام و سفير در حدود اين زمان متوقف شد ( ( 109 ) ) ، تا هيچگونه رد پايى را براى مقامات حكومتى باقى نگذارد . از زمان حكومت معتضد به بعد امام براى احتياط ، چندين بار محل اقامت خود را تغيير دادند . گزارش شيخ طوسى حاكى از آن است كه زمانى ، يكى از وكلا به ابو سوره گفته بود كه براى ديدار امام عازم مغرب است . شخص ديگرى آن حضرت را در سوريه و سومى او را در مصر ملاقات كرده است ( ( 110 ) ) .
بنا به خبر ديگر امام در حدود سال 293 / 905 در كوههاى نزديك مكه مقيم بوده است ( ( 111 ) ) . به گفته سفير دوم ، امام هر سال به حج مىرفتهاند ( ( 112 ) ) .
تمام اين روايات حاكى از آن است كه امام جز مدت كوتاهى در يك جا اقامت نمىكردهاند . شايد بيم آن وجود داشته كه مقامات دولتى هويت حضرتش را كشف كنند و به توطئه عليه آن حضرت اقدام ورزند .
3 - 3 . ممكن است استفاده قرامطه از احاديث نبوى در پيشبينى قيام قائم مهدى در مبارزه آنان بر دستيابى سريع به موفقيت سياسى ، اماميه را وادار كرده باشد تا بر علائم عينى كه در احاديث نبوى و بيانات ائمه ( س ) آمده و بر قيام قائم مقدم مىشود تأكيد بيشترى كنند . شيخ كلينى ، كه معاصر سفير دوم بوده ، و شاگرد او
تاريخ سياسى غيبت امام دوازدهم ( عج ) ( فارسي ) — صفحة 181
مساهمون: جاسم محمد حسين
ص١٨١