فرمودهاند : « اگر امامتان غيبت كند ، انتظار رهايى از اندوه و غصهاى كه از زير پاهايتان ( مىآيد ) را داشته باشيد » ( ( 117 ) ) . از سخن امام هادى ( ع ) اين معنا روشن مىشود كه وظيفه هر يك از شيعيان امام غائب اين است كه خود را براى قيام امامشان با تلاش خود ، آماده سازند .
بسيار محتمل است كه روش مسالمتآميز را علماى اماميه ، كه نقش ايشان در زمان سفير دوم فزونى يافت ، اشاعه داده باشند ( ( 118 ) ) . اين علما به عامه اماميه مىآموختند تا از دستورات راويان در دوران غيبت امام پيروى كنند . آنان با استفاده از روايت منسوب به امام دوازدهم يارى مىگرفتند : « اما در رابطه با رويدادهايى كه رخ خواهد داد به راويان احاديث ما مراجعه كنيد ، زيرا آنان حجت من بر شمايند و من حجت خداوند بر ايشانم » ( ( 119 ) ) . راويان اماميه با اين روش توانستند از شركت تودههاى اماميه در فعاليتهاى قرامطه جلوگيرى به عمل آورند . در عين حال ، اين ديدگاه مسالمتآميز ، كه تنها ، شيوهاى احتياطى عليه اسماعيليه بود بعدها به روشى اساسى در قبال مسأله قيام قائم بسط يافت .
4 . وفات ابو جعفر
نقل شده است كه ، سفير دوم زمان مرگ خود را پيشگويى كرد و سنگ قبر خود كه بر آن آيات قرآن و اسامى امامان حك شده بود را آماده ساخت . وى در سال 305 / 917 وفات كرد ( ( 120 ) ) و در خانه خود در جادهاى كه به كوفه ختم مىشود ، در سمت غربى بغداد دفن شد ( ( 121 ) ) .
يادداشتها
( 1 ) . ت . الغيبه ، ص 1 - 230 و 233 و 236 ، كمال ، ص 432 .
( 2 ) . ت . الغيبه ، ص 235 ، كمال ، ص 510 .
( 3 ) . ت . الفهرست ، ص 1 - 50 ، ت . تهذيب الاحكام ، ج 4 ، ص 134 ، ت . الغيبه ، ص 1 - 100 . اكثر روايات منسوب به ابن هلال به اسناد از سعد اشعرى قمى روايت مىشود ، كه نشان مىدهد ابن هلال در بين اماميه قبل از آنكه سفرا او را تكفير كنند از موقعيت والايى