1 - 1 . ابن هلال
احمد بن هلال عبرتايى از كسانى بود كه اعتبار انتصاب ابو جعفر را منكر شد .
وى در سال 180 / 796 در عبرتا كه روستايى در بخش اسكاف و نزديك نهروان قرار دارد متولد شد ، و در سال 267 / 880 در گذشت . از مآخذ متعدد بر مىآيد كه نام او در زنجيره اسناد روايات اماميه قرار دارد . وى يكى از نادر كلاميونى است كه اكثر كتب حديث شيعه را روايت كرده است ( اصول ) . وى از آغاز سال 204 / 819 احاديث متعددى روايت كرده كه حاكى از قائم بودن امام دوازدهم - او كه ابتدا در پردهء غيبت بسر خواهد برد - مىباشد ( ( 3 ) ) .
كشى روايت مىكند كه وى عالمى برجسته و عارفى متقى بوده است . برخى از نويسندگان رجال با احترام خاص مىنويسند كه او پنجاه و چهار بار به سفر حج رفت كه بيست بار آن را با پاى پياده مشرف شده است ( ( 4 ) ) . بنا به نامهاى منسوب به امام دوازدهم ، ابن هلال در زمان نخستين سفير از مهمترين علماى عراق بود و مقدارى وجوهات متعلق به امام را نزد خود داشت كه از پرداخت آن به سفير دوم سرباززد ( ( 5 ) ) . اخبار اماميه از امتناع وى از دستورات ابو جعفر حيرتانگيز و متناقض است تا آنجا كه فهم حقيقت امر را مشكل مىكند . بنا به روايت نجاشى حضرت امام عسكرى ( ع ) چندين بار ابن هلال را لعن كرده بود ( ( 6 ) ) . سعد قمى مىگويد : او تشيع را ترك كرده و به آئين نصب گرويده بود ( ( 7 ) ) ، درحالىكه شيخ طوسى او را وابسته به آئين غلات مىداند ( ( 8 ) ) .
واضح است كه اتهامات گوناگون عليه او كوششى براى بيان اعتقاد او بوده و نه تبيينى از جدال او با سفير دوم . شيخ طوسى خبر منسوب به محمد بن همام ( يكى از وكلا ) را نقل مىكند كه در آن آمده است : ابن هلال نه وجود مبارك امام دوازدهم را منكر شد و نه اعتبار انتصاب نخستين سفير را . وقتى در اين باره اماميه از ابن هلال پرسش كردند ، پاسخ داد كه امام خود شخصا نخستين سفير ، عثمان بن سعيد ، را منصوب كرده و او را به همهء مؤمنان معرفى كرده است ، درحالىكه در مورد ابو جعفر اين موضوع را انجام نداده است ( ( 9 ) ) . بخاطر نگرش ابن هلال به سفير دوم ، وى در نامهاى كه از جانب امام در ميان وكلاء عراق توزيع گرديد اخراج شده بود .
امام در اين نامه هشدار داده بودند كه عبادات ابن هلال هم از روى رياكارى و