57 - محمد بن عبدون الجبلى العددى 1
وى بسال سيصد و چهل و هفت سفرى بخاور زمين شتافت ، و به شهر بصره درآمد اما به بغداد نرفت ، و در شهر فسطاط شهرت علمى يافت ، و برياست بيمارستان 2 آن شهر رسيد ، و در سال سيصد و شصت باندلس بازگشت ، و بمنصب پزشك خاص خليفه المستنصر باللّه و پس از او بمقام طبيب ويژهء المؤيد باللّه نائل گرديد ، وى پيش از آنك بعلم طب گرايد و بطبابت به پردازد در اندلس معلم عدد ( علم حساب ) بود ، پزشكى حاذق ، بزرگوار و نيكو قريحه و مجرب بوده است .
شرح
( 1 ) - ترجمهء احوال محمد بن عبدون در الطبقات ص 81 و در العيون 2 : 46 بنام : « محمد بن عبدون الجبلى العذرى » آمده است ، اما ( عذرى ) اشتباه است . و در كتاب « نفح الطيب دوبار ترجمهء او را گفته است ، و او نيز در ذكر نام او مرتكب اشتباه شده ، و يك جا او را « محمد بن عبدون الجبلى العدوى » خوانده و جاى ديگر : ابو عبد اللّه محمد بن عبدون الجبلى العذرى » ناميده است ، اما درست نام او : « العددى » است چنان كه در متن آمده است ، و چنان كه در تكملة ( 1 :
102 ) گفته است و معنى ( العددى ) كسى است كه بعلم عدد يعنى علم حساب اشتغال دارد ، و در تكمله : ( 2 : 523 ) ترجمهء احوال ديگرى دارد و او را : « ابو عبد إله الجبلى الطبيب از اهالى شهر قرطبه » نوشته است ، و در اين ترجمه چيزى از اشعار او را نيز آورده ، در كتاب « الجذوة » تأليف ابن الخطيب ص 25 - 24 او را : « ابو عبد اللّه محمد بن عبدون الجبلى نوشته است ، و ولادتش در سال 311 ه در شهر قرطبه اتفاق شده ، و در همان شهر در حدود سال 361 ه بدرود زندگانى گفته است » .
( 2 ) - بيمارستان فسطاط : كه به : « بيمارستان الاعلى » نيز خوانده مىشود ( كتاب الانتصار لابن دقماق 4 : 99 ) ، و آن را : « بيمارستان العتيق » نيز مىگويند ، احمد بن طولون اين بيمارستان را در سال 261 ه يا 259 ه بنياد گذارده است تا آن زمان در كشور مصر بيمارستان وجود نداشته است ، قلقشندى ( متوفى بسال 821 ه ) در كتاب خود موسوم به : « صبح الاعشى » مىگويد :
اين بيمارستان تا زمان او هنوز دائر و برپاى بوده است ( تاريخ بيمارستانها ص 67 - 73 )