اى بزرگوار فرزانه :
در اين رساله تاريخچهء احوال و آثار حكما و پزشكان نامدار جهان را - كه در سرگذشت زندگانى آنان شك و ترديد نمىباشد - باندازهء دانش خود ، و چندانكه مرا بدان دست - رسى بود ، گردآورده و بنگاشتم ، و دربارهء نامورانى سحن راندهام كه از روزگار پيشين - عهد آدم ابو البشر - تا زمان ما كه روزگار فرمانروائى و خلافت المؤيد باللّه در سرزمين اندلس مىباشد - پاى بعرصه هستى نهاده ، طلوع و افول - كرده ، و مشعل فروزان فراراه بشريت بودهاند - .
و از حكما و پزشكان نامدار مشرقزمين - كه از زمان خلافت الراضى عباسى 1 تا روزگار حكومت الطايع للله ( عباسى ) 2 مىزيستهاند در اين رساله سخن نراندهام ، زيرا آنان در خاورزمين بوده ، و از مرزوبوم كشور اندلس كه در سرزمين باختر است بسى دور بوده و بيگانهاند ، .
ناگفته نماند كه در روزگار دولتهائى كه گفته شد در سرزمين مشرق چنان پزشكان نامدار و بزرگى كه بزعامت علمى و اخلاقى موصوف و زبانزد جمهور خلايق باشند هرگز ظهور و بروز نكرده است ، با آنكه زمان آن دولتها بسيار طولانى است .
زيرا در اين روزگاران ديالمه و تركان در كار ملك و دولت آل عباس دست يازيده ، و فرمانروايان و پادشاهان بسياست جهاندارى و كشورستانى پرداخته ، از دانشپژوهى و فرهنگگسترى بازماندهاند .
و بديهى است كه حكمت و دانش در كشورهائى پيدايش يافته ، نمو و رشد مىكند ، و فروفرهنگ در روزگارانى گسترش مىيابد كه چتر شكوه و جلال پادشاهانى دانش
شرح
( 1 ) - الراضى باللّه : خليفه ابو العباس احمد بن المقتدر عباسى ولادت او در سال 297 ه اتفاق شده ، و بسال 322 ه بخلافت رسيد ، و در سال 329 ه درگذشت .
( 2 ) - الطائع للله : ابو عبد الكريم به المطيع عباسى ، ولادتش بسال 317 ه اتفاق شد ، و در سال 369 ه . بخلافت نشست ، و در سال 383 ه رخت از جهان بربست . ابن جلجل معاصر اين خليفه عباسى بوده و كتاب خود ( طبقات الاطباء ) را در همان ايام تأليف كرده است .