28 - محمد بن زكريا الرازى 1
پيرو دين حنيف اسلام بوده ، اديب و پزشك بيمارستانى 2 است ، ديرگاهى سرپرست بيمارستان شهر رى 3 ، و پس از آن چندگاهى رئيس بيمارستان بغداد 4 بود ، وى در آغاز كار بربت مىنواخت ، پس اين كار را بدرود گفت 5 و بفرا گرفتن علوم طب و فلسفه پرداخت ، تا در اين علوم بمقام ارجمند پيشينيان رسيد ، و در علم طب كتاب هاى بسيارى بشيوهء پسنديده تأليف كرد ، از آن جمله است :
كتاب موسوم به : « كتاب الجامع » 6 در هفتاد مقاله ، و از تأليفات او كتابى است كه آن را براى منصور بن خاقان فرستاده است 7 ، و كتاب موسوم به : « كتاب الاقطاب » . 8
و ديگر كتابى كه آن را براى على بن وهشوذان 9 فرمانرواى طبرستان فرستاد و آن را به : « الطب الملوكى » 10 موسوم نمود .
و « كتاب التقسيم و التجسيد » 11 ، و « كتاب القوى و الدساكر » 12 و : « كتاب الطب الروحانى » 13 ، و « و كتاب النقرس » 14 و : « كتاب الجدرى » 15 ، و كتاب معروف به : « كتاب الفصول » .
و كتابى تأليف كرده است مشتمل بر ايرادات و شكوك خود برد و تن پزشك نامدار يونانى : ابقراط و جالينوس بنام : « كتاب الشكوك » 16
و در صنعت كيميا تحقيقاتى كرد ، و چهارده مقاله 17 در علم كيميا تأليف نموده و كتابى در « الجبر و الخلع » 18 تأليف كرده است . وى در اواخر عمر بواسطه آبى كه در چشمانش ريخته شده بود نابينا شد ، به او گفتند : چشمانت را ميل بزن ؟ گفت :
نه اين كار را نمىكنم ، زيرا چندان به اين جهان نگريستم كه خسته شدم و هرگز چشمان خود را ميل نزد .
رازى در عهد خلافت المكتفى 19 مىزيسته است .
شرح
( 1 ) - ابو بكر محمد بن زكريا الرازى پزشك و فيلسوف ايرانى بزرگ : در شهر رى ولادت و تربيت يافت ، سفرى به بغداد رفت ، مورخان دربارهء تاريخ وفات او اختلاف كردهاند ، برخى