19 - ماسرجويه 1
وى مردى موسوى آيين ، سريانىنژاد بود 2 ، و در روزگار فرمانروائى خاندان مروانيان كتاب اهرن بن اعين القس 3 را به زبان عربى ترجمه كرد ، عمر بن عبد العزيز نسخهء آن را در گنجينهء كتاب خزانه دولتى يافت ، و فرمود تا آن را بياوردند ، و بر سجادهء خويش بنهاد ، و با خداوند استخاره و استشاره كرد كه آن را بدست مسلمانان دهد تا از آن بهرهمند گردند ، همينكه چهل بامداد به سر آمد ، نسخههاى آن كتاب را ميان مردمان پخش كرد .
ابو بكر محمد بن عمر بن عبد العزيز 4 اين داستان را در سال سيصد و پنجاه و نه در مسجد قرمونى 5 براى من نقل كرده است . 6
شرح
( 1 ) - ماسرجويه : پزشكى است از مردم شهر « بصره » ، در كتاب الفهرست نام او را : - « ماسرجيس » نوشته است ، وى همزمان با خليفه « مروان بن الحكم » بوده ( 64 - 65 ه ) ، در كتابهايى كه ترجمه احوال او را نگاشتهاند تاريخ وفات او مذكور نيست ، صاعد ، قفطى و ابن ابى اصيبعه مىگويند : وى كتاب « اهرن القس » را از زبان سريانى به عربى براى عمر بن عبد العزيز ترجمه كرده است . اما حقيقت اين است كه وى اين كتاب را كه يك « كناش » بوده در روزگار مروان حكم ترجمه كرد ، و نسخهء ترجمهء او در گنجينههاى كتابخانههاى دولت بنى اميه نگاهدارى مىشد تا اينكه بدست عمر بن عبد العزيز افتاد ( 99 - 101 ه ) ، و از عمر بن عبد العزيز خواستند تا نسخهء كتاب را از خزانه بيرون آورده و انتشار دهد تا مردم از آن بهرهمند گردند .
براى ترجمه ماسرجويه بكتابهاى زير رجوع شود ، الفهرست ص 297 ، الطبقات ص 88 ، الاخبار 324 - 326 ، العيون 1 : 163 - 164 ، مختصر الدول 192 - 193 ، مسالك الابصار ج - 5 - ق - 3 - ورق 479 - 481 ،
پدر روحانى پول اسپاط در تكملهء فهرست خود اين سه كتاب را از تأليفات ماسرجويه ياد كرده است : 1 - كتاب فى الغذاء ، 2 - كتاب فى الشراب ، 3 - كتاب فى العين .
دكتر فؤاد سيد در اينجا ماسرجويه را پزشك بصراوى نوشته ، نمىدانم اين نكته را وى از كجا آورده است ؟ آنچه كه همهء مورخان دربارهء او نوشتهاند : وى از پزشكان پرورشيافته