حق تعالى مرض را بر او غلبه داده و افاقهاى از مرض نيافته است ، و خدا راهى از براى اداء تكليف براى او قرار نداده ، چون مريض قدرت روزه گرفتن را ندارد و مسافر هم نبايد روزه بگيرد ، پس از اين جهت روزه از او ساقط است و همچنين است حكم در هر چيز را كه خداوند بر او مسلط كند ، مانند بيهوشى ، كه بفرض يك شبانه روز در حال بيهوشى به سر برد كه در آن حال نماز بر او واجب نگشته و لذا قضا هم ندارد ، چنان كه امام صادق عليه السلام فرموده : « هر چيز را كه خداوند بر بندهاش مستولى گرداند او را معذور داشته است » ، چون وى در هنگام داخل شدن ماه مبارك رمضان معذور بوده و تا آخر سال عذرش بىوقفه باقى مانده پس بر او فديه واجب شده نه روزه ، و او به منزلهء كسى است كه براى هميشه استطاعت روزه را نداشته باشد كه بر او دادن فديه مقرر گشته است ، چنان كه خداوند عزّ و جل فرموده است :
فَصِيامُ شَهْرَيْنِ مُتَتابِعَيْنِ
. . .
فَمَنْ لَمْ يَسْتَطِعْ فَإِطْعامُ سِتِّينَ مِسْكِيناً
« 1 » ، و نيز در آيهء ديگر فرموده است :
فَفِدْيَةٌ مِنْ صِيامٍ أَوْ صَدَقَةٍ أَوْ نُسُكٍ
« 2 » . پس در اين آيه صدقه را به جاى روزه نهاده است در صورتى كه حاجى در مضيقهء جانى باشد . »
( 1 ) امام عليه السلام راجع به مريضى كه مرض او از رمضان تا رمضان سال بعد ادامه داشته باشد و خوب نشده است متذكر شده و گفته كه او قضا ندارد و فديه بر او واجب است و سبب اين است كه او به علت مرضش تكليفى براى قضا ندارد ؛ و اما كسى كه در اثناى سال خوب شد و روزهاى كه بر او بود نگرفت ، قضا بر او واجب است ، و اين براى تمكّن اوست همان گونه كه فديه بر او واجب است . و امام به دنبال آن فرمود :
« چنانچه بپرسد : « اگر فرد مريض يا مسافر در آن وقت مكلّف نبوده چون قدرت نداشته ، اكنون كه داراى قدرت شده ( يعنى در سال بعد ) » ، گفته مىشود :
هامش
( 1 ) مجادله / 4 .
( 2 ) بقره / 196 .