بر مردم قرار داده لازم است با تمام نيرو بكوشد تا آنچه را كه مايه فرمانبردارى و خشنودى خداست برگزيند و خود را براى انجام دادن كارهايى كه خدا بر آن موافقت دارد و از آن بازخواست خواهد كرد آماده سازد ، و بر طبق حقّ داورى كند ، و در امورى كه خداوند مسؤوليّت آن را بر عهده او گذاشته است رفتارش به عدالت باشد ، چنان كه خداوند عزّ و جلّ به پيامبرش داوود عليه السّلام مىفرمايد :
يا داوُدُ إِنَّا جَعَلْناكَ خَلِيفَةً فِي الْأَرْضِ فَاحْكُمْ بَيْنَ النَّاسِ بِالْحَقِّ وَ لا تَتَّبِعِ الْهَوى فَيُضِلَّكَ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ إِنَّ الَّذِينَ يَضِلُّونَ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ لَهُمْ عَذابٌ شَدِيدٌ بِما نَسُوا يَوْمَ الْحِسابِ
« 1 » همچنين فرموده است :
فَوَ رَبِّكَ لَنَسْئَلَنَّهُمْ أَجْمَعِينَ عَمَّا كانُوا يَعْمَلُونَ
« 2 » و به ما رسيده كه عمر بن خطّاب گفته است : بيم دارم اگر بزغالهاى در كنار رود فرات به ستم تلف شود خداوند مرا درباره آن بازخواست كند ، سوگند به خدا آن كس كه تنها درباره نفس خويش مسؤول است ، و فقط نسبت به كردارى كه ميان خود و خدا انجام داده بازخواست مىشود ، در معرض امرى بزرگ و در برابر خطرى عظيم قرار دارد چه برسد به آن كس كه سرپرستى امور همگى مردم بر عهده اوست و درباره همه از او بازخواست خواهد شد ، براى انجام اين وظيفه دشوار به لطف خداوند اعتماد است و اوست كه در سختيها ملجأ و پناه است ، و در به دست آمدن موفّقيّت ، و دور ماندن از لغزش ، و پيمودن راه صلاح و دست يافتن به آنچه حجّت بر آن قائم است ، اميدها متوجّه او ، و توفيق رسيدن به خشنودى و رحمتش نيز از اوست .
از ميان خلفا و جانشينان خدا در روى زمين انديشمندترين آنها درباره خويش و خالصترين آنها در دين ، و خيرخواهترين همه نسبت به بندگان خدا خليفهاى است كه فرمانبردارى خدا كند ، و در دوران خويش و براى پس از آن كتاب خدا و سنّت پيامبرش صلّى اللّه عليه و إله را به كار بندد ، و درباره كسى كه او را به ولايتعهدى خود منصوب مىكند ، و به رهبرى و سرپرستى مسلمانان پس از درگذشت خويش برمىگزيند ، و او را نمونه و سرمشق براى آنان قرار مىدهد ، منتهاى بينش و كوشش خود را به كار برد تا او در ايجاد الفت و رفع پراكندگى و حفظ نفوس آنها ملجأ و پناه باشد ، و به اذن خدا آنان را از تفرقه
هامش
( 1 ) - ص / 26 يعنى : اى داوود ما تو را در روى زمين خليفه گردانيديم ، پس ميان مردم به حقّ داورى كن و خواهشهاى نفس را پيروى مكن كه تو را از راه خدا گمراه سازد ، همانا كسانى كه از راه خدا گمراه مىشوند چون روز حساب را فراموش كردهاند عذاب سختى براى آنهاست .
( 2 ) - حجر / 92 يعنى : به پروردگارت سوگند از همه آنان بازخواست خواهيم كرد .