و بررسى بپردازد ، با آن برخورد مىكند و مىبيند كه اهل بيت عليهم السّلام بسيارى از آيات را به وجود خودشان تفسير مىكنند ، و يا به ولايت و دوستى آنها و آنچه مربوط به آنان است برگشت مىدهند ، برخى در اين صدد برآمدهاند كه اين موضوع را وسيلهاى براى بدگويى و مشوّش كردن اذهان و ردّ و انكار نسبت به ائمّه عليهم السّلام قرار دهند ، و اين تهمت را زدهاند كه ائمّه عليهم السّلام قصد داشتهاند كتابى مذهبى از قرآن فراهم كنند كه اختصاص به خود آنها داشته باشد . ليكن حقيقت خلاف اين چيزى است كه گفتهاند ، زيرا تفسير آيه به خودشان و يا به آنچه به آنها برگشت دارد ، از باب تطبيق مفاد آيه بر كاملترين فرد است كه آنها و آنچه تعلّق به آنان دارد آشكارترين مصاديق آنند ، و بديهى است اين امر آيه را از مراد و مفهوم عامّ خود ، بيرون نمىبرد ، فى المثل امام صادق عليه السّلام هنگامى كه امّت را در قرآن ، به ائمّه تفسير مىكند ، از اين نظر است كه ائمّه عليهم السّلام نمونه و مصداق كامل آن هستند ، و شايد اطلاق تفسير در اين مورد مجازا باشد ، زيرا مراد از اين تفسير تطبيق مفهوم نصّ بر بارزترين مصاديق آن است و اين امرى است كه مانع عقلى و نقلى ندارد .
تفسير آياتى از امام رضا عليه السّلام
امام رضا عليه السّلام را كتابى در تفسير نيست ، و آنچه در اين باب از آن حضرت در دست است ، تفسير آياتى است كه آن بزرگوار در پاسخ درخواستكنندگان ، بيان فرمودهاند ، و ما برخى از اينها را در اين جا عرضه مىداريم تا به شيوه جالب و روش ويژه آن حضرت در تفسير آشنا شويم :
آن چنان كه روايت شده ، روزى مأمون براى اين كه از درجه دانش خدادادى آن حضرت در تأويل آيات آگاه شود ، تفسير برخى آيات را از امام عليه السّلام پرسيد كه از آن جمله است : آيه شريفه
وَ هُوَ الَّذِي خَلَقَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ فِي سِتَّةِ أَيَّامٍ وَ كانَ عَرْشُهُ عَلَى الْماءِ لِيَبْلُوَكُمْ أَيُّكُمْ أَحْسَنُ عَمَلًا
« 1 »
امام عليه السّلام فرمود : خداوند تبارك و تعالى عرش و آب و فرشتگان را پيش از آفرينش
هامش
( 1 ) - هود / 7 يعنى : و او است كه آسمانها و زمين را در شش روز آفريد ، و عرش ( قدرت ) او بر آب قرار داشت تا شما را آزمايش كند كه كدام يك از شما عملتان بهتر است .