آسمانها و زمين آفريد ، و در اين هنگام فرشتگان ، از وجود خود و عرش و آب بر هستى خداوند متعال استدلال مىكردند ، سپس عرش را بر آب قرار داد ، تا قدرت خود را بر فرشتگان آشكار كند و بدانند كه او بر همه چيز تواناست ، پس از آن با قدرت خويش عرش را از جاى خود انتقال داد و آن را بالا برد و بر زير آسمانهاى هفتگانه قرار داد ، سپس آسمانها و زمين را در شش روز بيافريد ، و او در اين هنگام بر عرش خود استيلا داشت و مىتوانست آنها را در يك چشم بههمزدن بيافريند ليكن آنها را در شش روز آفريد كه به فرشتگان آفرينش تدريجى برخى از آفريدگانش را بنماياند ، تا به حدوث آنچه يكى پس از ديگرى حادث مىشود بر خدا استدلال كنند ، و نيز خداوند عرش را به سبب اين كه بدان نياز داشت نيافريد ، زيرا او بىنياز از عرش و از همه آن چيزهايى است كه آفريده است ، او به قرار داشتن و استوار بر چيزى توصيف و تعريف نمىشود زيرا او جسم نيست ، و از اوصاف آفريدگان منزّه و مبرّاست .
و امّا معناى قول خداوند متعال در
لِيَبْلُوَكُمْ أَيُّكُمْ أَحْسَنُ عَمَلًا
اين است كه آدميان ، را بيافريد تا آنان را به وسيله طاعت و عبادت خود بيازمايد ، و اين آزمايش از باب امتحان و تجربه نيست ، زيرا او هميشه به همه چيز داناست .
تأويلى كه امام عليه السّلام درباره آفرينش آسمانها و زمين در مدّت شش روز بيان فرموده ، به اعتقاد ما بهترين توجيهى است كه از اين مطلب شده است ، زيرا آفرينش و ايجاد تدريجى بيش از خلق و ابداع دفعى ، شعور و احساس انسان را متوجّه عظمت آفريننده و پديدآورنده جهان مىسازد ، و به آن كشش و توسعه مىدهد .
همچنين مأمون معناى قول خداوند متعال را در اين آيه شريفه از امام عليه السّلام مىپرسد :
وَ لَوْ شاءَ رَبُّكَ لَآمَنَ مَنْ فِي الْأَرْضِ كُلُّهُمْ جَمِيعاً أَ فَأَنْتَ تُكْرِهُ النَّاسَ حَتَّى يَكُونُوا مُؤْمِنِينَ وَ ما كانَ لِنَفْسٍ أَنْ تُؤْمِنَ إِلَّا بِإِذْنِ اللَّهِ
« 1 » .
امام رضا عليه السّلام از طريق پدران بزرگوارش نقل فرموده : كه مسلمانان به پيامبر خدا صلّى اللّه عليه و إله عرض كردند اى رسول خدا اگر آنانى را كه بر آنها قدرت و توانايى دارى به پذيرش
هامش
( 1 ) - يونس / 99 / 100 يعنى : و اگر پروردگارت مىخواست تمام آنها كه در روى زمين هستند همگى ايمان مىآوردند ، آيا تو مىخواهى مردم را مجبور كنى كه ايمان بياورند ؟ و هيچ كس نمىتواند ايمان بياورد جز به فرمان خدا .