نَقْدِرَ عَلَيْهِ
« 1 » مراد از ظنّ در اين جا يقين است ، و معناى آيه اين است كه يقين كرد خداوند روزى را بر او سخت نگرفته است ، و اگر معنا اين بود كه گمان كرد خداوند بر او قدرت ندارد كافر شده چه برسد از اين كه معصيّت كرده باشد .
امّا در مورد آيه
وَ لَقَدْ هَمَّتْ بِهِ وَ هَمَّ بِها
« 2 » اهتمام زن عزيز مصر و اهتمام يوسف عليه السّلام در دو چيز مختلف بود ، زن عزيز مصر در كوشش براى ارتكاب معصيّت ، و يوسف عليه السّلام در اين انديشه بود كه اگر او را بدان گناه مجبور كند ، به سبب اهمّيّتى كه اين گناه بزرگ دارد ، او را به قتل برساند ، و خداوند وقوع اين قتل و پيامدهاى بد آن ، و همچنين ارتكاب اين عمل زشت را جلوگيرى و از يوسف عليه السّلام بر طرف فرمود .
و امّا درباره داوود عليه السّلام و گفتار او به مدّعى مبنىّ بر اين كه مدّعى عليه به سبب اين كه از او خواهان يك رأس ميش شده به وى ستم كرده است ، از نظر اصول دادرسى خطا بوده است ، زيرا لازم بود پيش از اين اظهار نظر مدّعى عليه را درباره مورد ادّعا ، بپرسد ، ليكن اين خطاى او ، معصيت نبوده است ، خداوند متعال هم با بيان داستان اين دو فرشته اشتباه او را تصحيح فرموده است .
امّا موضوع ازدواج داوود با زن اوريا ، كه مردم در آن روزگار آن را گناهى از او شمرده ، و آن را زشت دانستهاند بىگمان عمل او ، اقدامى تشريعى ، و بر حسب مصلحت عمومى بوده ، و داوود خواسته است از اين راه سنّت خوددارى زن از ازدواج پس از مرگ شوهر را كه در آن زمان رايج و حاكم بوده است ، از ميان ببرد ، چنان كه همين قضيّه در مورد ازدواج پيامبر صلّى اللّه عليه و إله با زينب دختر جحش ، همسر زيد بن حارثه پسر خوانده آن حضرت ، اتّفاق افتاد . كه پس از طلاق او به وسيله زيد ، آن حضرت بر آن شد كه از طريق ازدواج با او ، سنّت عامّى را كه از پيش از اسلام و دوران جاهليّت ، باقى مانده و معمول بود ، منهدم و ممنوع سازد و اين سنّت ، عبارت از عدم جواز ازدواج با همسر پسر خوانده بود ، چنان كه قرآن بدين معنا صراحت دارد ، و چون پيامبر صلّى اللّه عليه و إله بيم داشت ، از اين كه منافقان در اين باره به او تهمت زنند ، خداوند متعال او را مخاطب قرار داده فرموده است
. . وَ تَخْشَى النَّاسَ
هامش
( 1 ) - انبيا / 87 يعنى : و يادآور يونس را هنگامى كه خشمگين ( از ميان قوم خود ) بيرون رفت و پنداشت كه ما هرگز بر او تنگ نخواهيم گرفت .
( 2 ) - يوسف / 24 يعنى : آن زن قصد او را كرد و او نيز آهنگ او را .