فرض اين است كه خلافت از طريق وصايت قابل نقل و انتقال نيست ، بنابر اين در چنين صورتى نيز امر خلافت به علىّ عليه السّلام منحصر مىشود ، و تنها اوست كه استحقاق آن را دارد نه ديگرى . و اين در صورتى است كه ملاك استحقاق خلافت ، قرابت و خويشاوندى فرض شود ، و ليكن اگر معتقد باشيم كه جانشينى پيامبر صلّى اللّه عليه و إله مربوط به فرمان الاهى و نصوص آسمانى است ، جايى براى اين استدلالهاى غير ضرورى ، باقى نيست .
علاوه بر اين نظريّات مأمون درباره مسأله خلافت ، و آنچه را كه او ضمن گفتگوهاى خود با فقها و دانشمندان در اين باره اظهار داشته و استحقاق خلافت بلافصل پيامبر صلّى اللّه عليه و إله را منحصرا براى علىّ عليه السّلام اثبات كرده ، و عقد الفريد نيز اينها را به قلم آورده ، از جمله مسائلى است كه نشان مىدهد ، اين مناظره دروغ و ساخته و پرداخته يكى از متعصّبان مذهبى است .
آنچه در اين بخش از كتاب آورده شد ، قسمتى بود از مناظرات و گفتگوهاى امام عليه السّلام با برخى از متكلّمان زمان خود ، كه از آن بزرگوار نقل شده ، و ما آنها را به اختصار در اين جا آوردهايم ، تا آگاهيهايى به صورت كلّى از روشى كه ائمّه عليهم السّلام در بحثها و گفتگوهاى خود با ديگران داشتهاند ، در اختيار خواننده قرار دهيم ، تا كه بتواند در اين دوران كه از نظر فكرى و علمى آزادى و دموكراسى حاكم است با اعتقادى آگاهانه زندگى كند .
الامام الرضا ( ع ) تاريخ و دراسة ( تحليلى از زندگانى امام رضا ع ) ( فارسي ) — صفحة 215
مساهمون: محمدجواد فضل الله
ص٢١٥