1 . داستان اصحاب اخدود در نوشتههاى عربى - اسلامى
بىگمان آنچه در نوشتههاى اسلامى دربارهء شكنجهء مسيحيان نجران به دست « ذونواس » آمده است ، همه ريشه در قرآن كريم دارد ، آنجا كه به اين رويداد اشاره فرموده است : « قتل اصحاب الاخذود ، النار ذات الوقود ، اذهم عليها قعود ، و هم على ما يفعلون بالمؤمنين شهود و ما نقموا منهم الّا ان يؤمنوا باللّه العزيز الحميد » « 1 » ( اخدوديان « 2 » در گودالى پر آتش كشته شدند ، ( يا مرگ بر آتش فروزانى كه گودال از آتش انباشتند ) ، آتش برافروخته و پر هيزم ، آتش افروزان بر فراز آن گودال نشسته بودند و آنچه را بر مؤمنان مىكردند ، مىنگريستند و كينهكشىشان از آنان جز اين نبود كه به خداى بزرگ ستوده ايمان مىورزيدند ) . همين اشارهء قرآنى است كه مفسران و مورخان و گزارشگران را برانگيخت تا آنچه را دربارهء اين رويداد شگفت ، اين سو و آن سو يافتند ، گرد كردند و باز گفتند .
در اينجا - پيش از نقد و بررسى گزارشهاى مفسران و مورخان از اين رويداد شگفت - به جا مىنمايد ، كوتاه شدهء گزارشى درست ( روايت صحيح ) « 3 » از اين داستان را كه در صحيح مسلم از زبان پيامبر ( ص ) آمده است ، بياوريم ، و آن اين كه :
پادشاهى ، جادوگرى داشت ، جادوگر چون بسيار پير شد و مرگ خويش را نزديك ديد ، از
هامش
( 1 ) . سورهء بروج ، آيات 4 - 9 .
( 2 ) . « اخدود » به معنى كنده ، خندق و گودالى دراز است كه در زمين مىكنند .
( 3 ) . گفتنى است كه روايت صحيح با معيارهاى سنّى چيزى است و با معيارهاى شيعى چيزى ديگر . چه بسا روايتهايى كه با معيارهاى اهل سنت صحيح شمرده مىشود و با معيارهاى شيعى ناصحيح . ( مترجم ) .