1 . تدوين قرآن كريم در زمان پيامبر ( ص )
قرآن كريم - كه كتابى الهى است و باطل را از هيچ سمت و سويى بدان راه و روى نيست « 1 » - در دورهاى بيست و سه ساله وقت به وقت و پراكنده « 2 » ، همگام با رويدادها و هماهنگ با حال و هنگامها ، بر پيامبر ( ص ) فرود آمد . « 3 » و آيهها و سورههاى آن همان هنگام كه فرود مىآمدند ، نوشته مىشدند و پيامبر ( ص ) خود به نويسندگان قرآن مىگفت كه آيه با آيههاى نو نزول را در كجا ، كدام سوره و پيش و پس كدام آيه بنويسند .
روايتهايى داريم گوياى اين كه هرگاه جبرئيل ( ع ) آيه يا آيههايى را بر پيامبر ( ص ) فرود
هامش
( 1 ) .« لا يَأْتِيهِ الْباطِلُ مِنْ بَيْنِ يَدَيْهِ وَ لا مِنْ خَلْفِهِ تَنْزِيلٌ مِنْ حَكِيمٍ حَمِيدٍ »( فصلت ، 42 ) .
( 2 ) . بسنجيد با : بخارى ، صحيح ، 6 / 96 .
( 3 ) . قرآن در ميان سالهاى 13 پيش از هجرت تا 11 هجرى ( 610 - 632 م ) پراكنده و پاشان فرود آمد ، برخى از راز و رمزهاى اين نزول پراكنده اينهاست : 1 - فرود آمدن پياپى جبرئيل ، خود دلگرمى و پشتوانهاى بود براى پيامبر ( ص ) ، در برابر آزارهاى دشمنان كافر ؛ 2 - با هر بار فرود آمدن وحى ، پيامبر ( ص ) لطف و مهر تازهاى از خدا مىديد و بيشتر دلگرم مىشد ؛ 3 - به اين شيوه احكام آسمانى دين كم كمك و چند باره به مردم مىرسيد و پذيرش آنان را آسانتر مىساخت ؛ 4 - از اين راه ، آموزش و حفظ قرآن براى مردم ، آسانتر مىشد ؛ 5 - با اين شيوه قرآن با رويدادها و حال و هنگامها هماهنگ مىشد و ديدگاه وحى را هنگام رويداد حادثهاى خاطرنشان مىكرد و به اينگونه بيشتر و بهتر در ذهن و زبانها مىنشست ؛ 6 - از اين راه ، آسمانى بودن سرچشمهء قرآن را بيشتر به مردم يادآورى مىكرد ( صابونى ، التبيان فى علوم القرآن ، 40 - 49 ؛ محمد عبد الله دراز ، مدخل الى القرآن الكريم ، 33 ؛ محمد سعيد رمضان ، من روائع القرآن ، 36 - 41 ) ؛ 7 - ديگر اينكه عربها مردمى ناخوانا و نانويسا ( امّى ) بودند و در ميان آنان كم كسى بود كه خواندن و نوشتن بداند ، پيداست كه اگر قرآن يكباره فرود مىآمد ، چنين مردمى نمىتوانستند آن را بنويسند و اگر مىنوشتند ، از خطا و خلل ايمن نمىماندند و در هر حال آموزش آن براى آنها بسيار دشوار مىشد ( محمد ابوزهره ، القرآن ، 23 - 24 ) .