وَ ما كُنْتَ بِجانِبِ الطُّورِ
و نبودى تو حاضر به طرف طور سينا
إِذْ نادَيْنا
چون ندا كرديم موسى ع را و توريت به دو داديم و در زاد المسير از ابو هريره رض نقل مىكند كه ندا كرد امت محمد ص را و بنواخت و در كشف الاسرار فرموده كه موسى على نبينا و عليه السلام گفت الهى در توريت مىخوانم صفت و سيرت امّتى كه بخصال حميده و صفات ستوده موصوف و مزيناند ايشان امت كدام پيغمبر خواهند بود خطاب رسيد كه ايشان امت محمداند ص حبيب من صلى اللّه عليه و سلّم موسى عليه السلام آرزو برد كه ايشان را ببيند حق سبحانه فرمود كه اكنون زمان ظهور ايشان نيست اگر خواهى ترا آواز ايشان بشنويم پس خطاب كرد كه يا امت محمد ص همه از اصلاب پدران لبيك اللهم لبيك جواب دادند چون موسى عليه السلام را آواز ايشان بشنوانيد نخواست كه بىتحفه بازگردند حق تعالى فرمود كه عطا دادم شما را پيش از آنكه از من بخواهيد و بيامرزيدم پيش از آنكه آمرزش طلبيد زهى رتبت اين امت عالىهمت كه با وجود اختصاص ايشان به حضرت رسالتپناه عليه الصلاة و السلام قرآن برين وجه مژده يافتهاند فرد
حق لطف كرد و داد بما هرچه بهترست * دين بهتر از همه او نيز از ان ما است
و چون اين چنين تشريفى مر امت را بهواسطه حضرت رسالت منقبت صلى اللّه عليه و سلّم است لا حرم با او مىگويد كه تو در كوه طور حاضر نبودى وقتى كه امت ترا خواندهام
وَ لكِنْ رَحْمَةً
و ليكن ترا خبر دادم از جهت بخششى كه واقع است بر تو
مِنْ رَبِّكَ
از آفريدگار تو و ترا ازين قصها درآموختم
لِتُنْذِرَ قَوْماً ما أَتاهُمْ مِنْ نَذِيرٍ مِنْ قَبْلِكَ
تا بيم كنى گروهى را كه نيامده است بر ايشان هيچ بيمكننده پيش از تو يعنى در ايام فترت كه ما بين عيسى ع و آن حضرت عليهما الصلاة و السلام بود و اگر نه اسماعيل عليه السلام را بعرب فرستاده بودند و مدتى متمادى گذشته بود درين زمان آن حضرت صلى اللّه عليه و سلم را فرستاد
لَعَلَّهُمْ يَتَذَكَّرُونَ
كه شايد كه ايشان پندپذيرند
وَ لَوْ لا أَنْ تُصِيبَهُمْ
و اگرنه آن نبودى كه بديشان رسيدى
مُصِيبَةٌ
عقوبتى رسنده
بِما قَدَّمَتْ
بسبب آنچه پيش فرستاده است
أَيْدِيهِمْ
دستهاى ايشان يعنى عملها كه ايشان از شرك و ظلم و معصيت كردند
فَيَقُولُوا
پس گفتندى بوقت حلول عذاب
رَبَّنا
اى پروردگار ما
لَوْ لا أَرْسَلْتَ
چرا نفرستادى
إِلَيْنا
بسوى ما
رَسُولًا
فرستاده كه پيغام تو بما آوردى
فَنَتَّبِعَ آياتِكَ
پس ما متابعت كردمى آيتهاى ترا و تصديق رسول تو نمودمى
وَ نَكُونَ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ
و بودمى از گرويدگان به تو و رسول تو جواب لولاى اوّل محذوف است يعنى اگرنه آنست كه بوقت نزول عذاب حجّت آوردندى كه پيغمبر بما نيامد و ما را به حق دعوت نكرد هر آئينه عذاب بر ايشان مىفرستاديم آوردهاند كه رهط قريش در باب پيغمبر عليه الصلاة و السلام از يهود سؤال كردند و ايشان به نبوت وى اقرار نمودند و نعت و صفت وى از توريت خواندند مشركان انكار توريت نيز نمودند گفتند اگر پيغمبرست چرا آن معجزها كه موسى داشت وى ندارد آيت آمد
فَلَمَّا جاءَهُمُ الْحَقُّ
پس آن هنگام كه آمد بديشان يعنى بكفار عرب فرستاده راستگوئى يعنى محمد صلى اللّه عليه و سلّم با پيغامهاى درست يعنى قرآن
مِنْ عِنْدِنا
از نزديك ما
قالُوا
گفتند كافران
لَوْ لا أُوتِيَ
چرا داده نشد محمد ص را
مِثْلَ ما أُوتِيَ مُوسى
مانند آنچه دادهاند بموسى ع از معجزات يعنى چرا محمد ص را نيز عصا و يد بيضا ندادند .