وَ ما أَنْتَ
و نيستى تو
بِهادِي الْعُمْيِ
راهنماينده كوران
عَنْ ضَلالَتِهِمْ
از گمراهى ايشان چه هدايت حاصل نمىشود الا ببصر بصيرت و ايشان ندارند
إِنْ تُسْمِعُ
نشنوانى تو
إِلَّا مَنْ يُؤْمِنُ
مگر كسى را كه بگرود
بِآياتِنا
بسخنان ما يعنى فهم كلام تو نمىكنند مگر گرويدگان
فَهُمْ مُسْلِمُونَ
پس ايشان گردننهادگان فرماناند و مخصصان عالم ايقاناند نظم
گوش جان را نهاده بر فرمان * ديده دل گشاده در عرفان
زنده از نغمهاى گلشن قدس * معتكف در فضاى عالم
بردهاند از مضايق لا شىء * به قل اللّه ثم ذرهم پى
وَ إِذا وَقَعَ الْقَوْلُ
و چون واقع شود قول يعنى واجب گردد عذاب و سخط رب الارباب
عَلَيْهِمْ
بر آدميان وقتى كه دست از امر معروف و نهى منكر بازدارند
أَخْرَجْنا
بيرون آريم
لَهُمْ
براى ايشان
دَابَّةً مِنَ الْأَرْضِ
جنبنده از زمين
تُكَلِّمُهُمْ
سخن گويد با ايشان
أَنَّ النَّاسَ
آنكه مردمان
كانُوا
هستند كه
بِآياتِنا
به سخنهاى ما از وعده و وعيد و حشر و نشر يا بآيات قدرت و دلائل حكمت ما
لا يُوقِنُونَ
يقين نمىآرند يعنى در ان متيقن نيستند ببايد دانست كه خروج دابة الارض نشانه است از علامات قيامت صاحب معتمد آورده كه چون زوال دنيا نزديك رسد حق سبحانه دابه از زمين بيرون آورد چنانچه ناقه صالح على نبينا و عليه السلام را از سنگ بيرون آورده آن دابه گويا باشد و در حديث آمده كه خروج دابه و طلوع آفتاب از مغرب متقارب باشد هر كدام كه پيش بود آن ديگر در عقبش ظاهر گردد و از كتب بعضى از ائمه چنان معلوم مىشود كه از شرائط ساعت اوّل آيات سماوى طلوع شمس بود از مغرب و اوّل آيات ارضى خروج دابه و او جانورى است طول او شصت گز بود و چهار قائمه دارد و او را زغب يعنى مويهاى زرد و باريك باشد چنانچه بچه هر مرغى را باشد و دو بال دارد و در تيزروى هيچ هارب ازو فوت نشود و هيچ طالب او را درنيابد و روى او چون روى مردم اما در غايت روشنى و درخشندگى بود و در تيسير از ابن زبير رضى اللّه عنه نقل مىكند كه سر او شبيه سر گاو باشد و در عين المعانى آورده كه چشم او چون خوك بود و گوش او چون گوش فيل و شاخ او مانند شاخ گاو كوهى و لون او مثل لون پلنگ و گردنش چون گردن شترمرغ و سينهاش چون سينه شير و پهلويش چون پهلوى يوز و قوايمش چون قوايم شتر و دمش چون دم غوچ بيرون آيد از كوه صفا يا از ميان صفا و مروه يا از كوه اجياد يا وادى از اوديه تهامه يا از بحر سدوم و در حديث آمده كه از اعظم مساجد يعنى از مسجد حرام بيرون آيد و در كتاب علامت الساعة آورده كه از ركن خانه كعبه بدر آيد و مردم درمىنگرند و او مانند آفتاب سير مىكند و بلند مىشود بعد از سه روز ثلث او بيرون آيد و بعضى برآنند كه جز سر و گردن او از زمين بيرون نيايد قول اشهر آنست كه تمام او بيرون از زمين آيد و عصاى موسى و خاتم سليمان بادى بود و روى مؤمنان بعصاى موسى مس كند سفيد گردد و خاتم بر ميان دو چشم كافران مالد روى ايشان سياه شود كسى نماند در دنيا مگر سفيد روئى و سياه روى و مردم يكديگر را بنام و لقب نخوانند بلكه سفيد روى را گويند اى بهشتى و سياه روى را گويند اى دوزخى و ازين است كه بعضى معنى آيت برين وجه گفتند كه چون واقع شود قول ما به تميز مؤمنان از كافران بيرون آريم دابة الارض را و اللّه اعلم
وَ يَوْمَ نَحْشُرُ
و ياد كن روزى را كه حشر كنيم
مِنْ كُلِّ أُمَّةٍ
از هر امتى
فَوْجاً
گروهى كه رؤسا ، و اشراف باشند
مِمَّنْ يُكَذِّبُ
از آنها كه تكذيب مىكنند
بِآياتِنا
بآيات كلام ما يا بدلائل قدرت ما
فَهُمْ يُوزَعُونَ
پس ايشان بازداشته مىشوند تا اراذل و اسافل قوم بديشان رسند .