وَ أَنَّا مِنَّا الصَّالِحُونَ
و به درستى كه از جنس ما شايستگان هستند يعنى مؤمنان نيكوكار سابق در خير
وَ مِنَّا دُونَ ذلِكَ
و از ما فروتر ازين هستند يعنى ميانهروان در خير و شر
كُنَّا طَرائِقَ قِدَداً
ما هستيم خداوندان طريقها و مذهبهاى متفرقه و مختلفه در معالم از امام حسن بصرى رحمه اللّه نقل كرده كه چنانچه در ميان انس اهل مذاهب مختلفه هستند چون قدريه و مرجعه و رفضه و غير ايشان در ميان جنى نيز هستند
وَ أَنَّا ظَنَنَّا
و به درستى كه ما دانستيم
أَنْ لَنْ نُعْجِزَ اللَّهَ
آنكه عاجز نمىتوانيم ساخت خداى را هرجا كه باشيم
فِي الْأَرْضِ
در زمين يعنى اگر بما كارى خواهد ما او را دران عاجز نمىتوانيم كرد بهواسطه سكون و ثبات در مقام خود براى مقاومت
وَ لَنْ نُعْجِزَهُ
و عاجز نمىسازيم وى را
هَرَباً
از روى گريختن به اطراف آفاق يا حوالى كوه قاف
وَ أَنَّا
و به درستى كه ما
لَمَّا سَمِعْنَا الْهُدى
آن هنگام كه شنوديم قرآن را كه سبب هدايت عالميان است
آمَنَّا بِهِ
گرويديم بوى يا بهآنكس كه از وى شنوديم يعنى حضرت پيغمبر صلى اللّه عليه و سلّم و مقرر است كه هيچ پيغمبر بجن مبعوث نبوده الا حضرت رسول صلى اللّه عليه و سلّم كه انس و جن را دعوت او فرا رسيده است و خوان تبليغ او در نظر خاص و عام كشيده نظم
داخل اندر دعوت او جن و انس * تا قيامت امتش هر نوع و جنس
اوست سلطان و طفيل او همه * اوست شاهنشاه و خيل او همه
فَمَنْ يُؤْمِنْ
پسر هر كه بگرود
بِرَبِّهِ
به آفريدگار خود
فَلا يَخافُ بَخْساً
پس او نترسد بخسا از نقصان در جزاى وى
وَ لا رَهَقاً
و نه از ستم برود نه از رسيدن عيب به دو
وَ أَنَّا مِنَّا الْمُسْلِمُونَ
و به درستى كه از بنى نوع ما مسلمانانند گرويده به پيغمبر صلى اللّه عليه و سلّم و متدين بدين اسلام
وَ مِنَّا الْقاسِطُونَ
و از ما بيدادگرانند بر خود كه شرك آرند و فرمان حق نبرند
فَمَنْ أَسْلَمَ
پس هر كه گردن نهد امر خداى را همچنانكه ما گردن نهادهايم
فَأُولئِكَ
پس آن گروه گردننهادگان
تَحَرَّوْا
قصد كردهاند
رَشَداً
راه راست را و از ان راه به مقصد خواهند رسيد
وَ أَمَّا الْقاسِطُونَ
و اما ستمكاران كه نگرويدند به حق
فَكانُوا
پس باشند
لِجَهَنَّمَ
مر آتش دوزخ را
حَطَباً
هيمه كه بديشان افروخته شود چنانچه بكفار انس افروخته مىشود
وَ أَنْ لَوِ اسْتَقامُوا
و ديگر وحى كردهاند به من كه اگر مستقيم شوند اهل مكّه
عَلَى الطَّرِيقَةِ
بر راه راست يعنى ايمان آرند
لَأَسْقَيْناهُمْ
هر آئينه بدهيم ايشان را
ماءً غَدَقاً
آبى بسيار بعد از قحط و تنگسالى يعنى روزى بر ايشان فراخ گردانيم يا اگر جن بر اسلام استقامت ورزند ايشان را نعمت بسيار ارزانى داريم يعنى از وعيد آخرت امان دهيم و ازين بزرگتر و بسيارتر نعمتى نيست و جمعى عام گرفتهاند يعنى اگر جن و انس مستقيم باشند بر اسلام ايشان را به سعت معيشت سر افراز گردانيم .