و از اينجا هم جهل او ( 1 ) به احكام ظاهر مىشود ، و اين هم به كمال وضوح روشن مىگردد كه او از استنباط ‹ 336 › جميع احكام ( 2 ) از كتاب و سنت عاجز بود ; زيرا كه از اين روايت ظاهر است كه او جمله [ اى ] از احكام را در كتاب و سنت نمىيافت ، و ظاهر است كه اگر استنباط اين احكام از كتاب و سنت مىكرد ، نفى وجدان آن در كتاب و سنت چگونه راست مىآمد ؟ !
و نيز استشاره مسلمين ، و حكم دادن به رأى ايشان . . . ( 3 ) نيز صريح است در آنكه اين احكام را از كتاب و سنت مستنبط نمىكرد ، بلكه محتاج بود به رأى ايشان و خود از استنباط اين احكام عاجز بود ، حال آنكه در مابعد مىدانى كه - به اعتراف رازى - واجب است كه خليفه قادر باشد بر استنباط ( 4 ) جميع احكام بر وجه صحيح ( 5 ) .
هامش
1 . در [ الف ] اشتباهاً : ( جهل او هم ) آمده است .
2 . در [ الف ] اشتباهاً اينجا : ( واو ) آمده است .
3 . در [ الف ] به اندازه يك سطر و نيم سفيد است .
4 . از جمله : ( و خود از استنباط اين احكام عاجز بود ) تا اينجا در حاشيه [ الف ] به عنوان تصحيح آمده است .
5 . در آخر طعن چهارم عمر از نهاية العقول ورق : 249 ، صفحه : 504 خواهد آمد كه : يجب أن يكون الإمام عالماً بجميع قواعد الشريعة وضوابطها ، وبكثير من الفروع الجزئية لتلك القواعد ، ويكون بحيث لو وقعت واقعة جديدة لا يعلم حكمها ، فإنه يكون متمكّناً من استنباط الحكم فيها على الوجه الصحيح .