على رغم آن كه رسول گرامى ( صلى الله عليه وآله ) نمى خواست امتش به حرج بيفتند ،
عده اى از جانب خود وتحت تأثير عادات ، قيودى را افزودند ، وخود
وأمت را گرفتار كردند ، در حالي كه خداوند متعال مى فرمايد :
* ( يريد الله بكم اليسر ولا يريد بكم العسر ) * ، ( 1 )
خدا به شما آسانى مى خواهد وبه شما دشوارى نمى خواهد .
حتى مى توان گفت رسول أكرم ( صلى الله عليه وآله ) در بسيارى از أوقات - اگر نگوييم
أكثر أوقات - بين صلاتين جمع مى فرمود ، چنان كه از روايات " ابن عباس "
و " انس " كه ماضي استمرارى ( 2 ) در آن به كار رفته بود ، استفاده مى شد ، ونيز
از روايات " عايشه " وتمام روايات دال بر تبكير ( 3 ) به صلاة عصر وغيره
فهميده مى شد .
البتة مقصود از جمع بين دو نماز كه بسيارى از أوقات پيغمبر ( صلى الله عليه وآله ) بدان
مبادرت مى فرمود ، جمع تقديم است ، نه جمع تأخير ، هر چند جمع تأخير
نيز نقل شده است .
بله ! يك نكته را نبايد فراموش كنيم وآن اين كه اگر جمع به گونه اى
باشد كه حتى نوافل به جا آورده نشود ، از نظر ترك نوافل مرجوح است ( 4 ) ،
بلكه اگر استخفاف به سنت واعراض از آن باشد ، حرام خواهد بود . شايد
همين نكته مورد نظر كساني باشد كه گفته اند جمع بين صلاتين در هر
حال جايز است ، ما دام كه عادت نباشد ، يعنى ما دام كه عادتي نباشد كه
موجب اعراض از سنت واستخفاف آن باشد . البتة اين حرمت ، ناشى از
هامش
1 . البقرة ، آيهء 185 .
2 . " كنا نجمع " و " كنا نصلى معه " .
3 . بكر ، سرعت گرفت ، مقدم داشت .
4 . گرچه نوافل خود نيز مورد اختلاف است .