قسمت سوّم - آيت 9 و 10 است كه اوّل راهنمائى مىكند براى گشودن دشوارى بزرگ كه اگر دو دسته مؤمن بهم افتادند چه بايد كرد ؟ و البته دشوار است كه بايد تشخيص داده شود كدام دسته ستمكار است و متجاوز تا جلوش گرفته شود و تسليم بفرمان حق شود . البتّه در يك اجتماع و يا مملكت چند نفر كه متجاوز باشند معلوم مىشود ، ولى اگر ملَّتى دو دسته شدند يا دو مملكت بهم افتادند مثل جنگهاى تركها با ايران و جنگ سنّى و شيعه در دوران گذشته .
يا اختلافات پاكستان با افغانستان در اين سالها كه بايد متجاوز را شناخت و جلوش را گرفت . و آيت دهم اشاره است بيك عاطفه ى عمومى بشر كه وحدت دين حدّ مشتركى است ميان ملَّتها كه راه بهم بستگى آنها است و اين آيه همين عاطفه را تشديد كرده است كه اتّحاد در دين اسلام بمنزله ى برادرى و اتّحاد در خانواده و پدر و مادر معرّفى شده است و بايد كوشيد كه بهم سازگار باشند و اصلاح كنند كه وحدت آنها بماند و دشمن نباشند .
قسمت چهارم - از آيت يازده تا سيزده است كه به سختى جلوگيرى كرده است از مسخره كردن و چشمك زدن و نام بد نهادن و جاسوسى و غيبت كردن و بدگمان شدن كه تخلَّف از اينها گناه است و ستم است و مردار خوارى و هم در آخر مقياسى نمودار و استوار براى برترى و شخصيّت معيّن شده است كه همه ى آدميان برابرند چون از يك نر و ماده آمدهاند و برترى آن است كه به پيشگاه خداوندى ارزشى باشد و آن پرهيزگارى است و بس .
و در آيت 12 كه گفته شده است « اجْتَنِبُوا كَثِيراً مِنَ الظَّنِّ - الخ » سخن كشف الاسرار و تقسيم او را نوشتيم و بايد بگوئيم : كلمه ى « كثير و بعض » كه در اين آيه است و گفته شده است از بسيارى گمانها دورى كنيد كه پاره اى گمانها گناه است شايد اين دو كلمه براى اين باشد كه اگرچه آدمى نبايد به گمان و پندار كار كند ولى گاه باشد كه جز بدنبال گمان خود رفتن و آن را كار بستن چاره اى ندارد چنان كه امروز براى انجام وظايف دينى بجز گمان راهى بسوى تشخيص آنها
تفسير عاملي ( فارسي ) — صفحة 43
مساهمون: علي اكبر غفاري
ص٤٣