از آن دم كه چشم بجهان گشودهايم همه ى آنچه در هر جا و هر وقت كردهايم در جلو ما خواهد بود چون همين گذشت روزگار است كه كارها و چيزها را جور - بجور مىكند و عوض مىنمايد و تعدّد و تنوّع فراهم مىكند و گر نه همه چيز و همه كار يك حقيقت ثابت خواهد بود . براى آشنائى خاطر و آسانى سنجش فرض كنيد :
يك نفر پياده كه در مدّتى بمناطق مختلف ساحلى و جنگلى و كوهستانى و كويرى گردش كند البتّه هر قدمى بر دارد و دمى برگزار كند از آنچه پشت سر گذاشته بىخبر است و هم از آنچه در جلو دارد ، فقط آگاهى او از همه ى اين سرزمينها كه پيموده و خواهد پيمود همان است كه در يك دم و قدم بجلو چشم خود دارد .
ولى آنكه از بالاى سر اين سيّاح پياده با هواپيماى تندرو حركت كند به يك دم تمام مشاهدات او را از نظر مىگذراند و همه ى آنچه او ديده و از نظرش رفته و آنچه نديده و به آرزوى آن مىرود همگى در جلو چشم اين كه در هواپيما نشسته نمودار است و آشكار . و البتّه همين كم كردن فاصله ى زمانى و مكانى كه تاكنون بشر موفّق به آن شده است در صد سال پيش براى كس قابل تصورّ نبود پس اكنون هم آن صورت آينده ى هميشگى آدمى براى ما قابل تصوّر نيست و همين است آن معنى كه ما از اين جمله مىفهميم .
2 - از آيت 71 تا 73 « أفَرَأَيْتُمُ النَّارَ - الخ » يادآورى نخستين گام آدمى است بسوى جدائى و برترى از حيوان كه راه پختن و جلوگيرى از سرما و تاريكى را پيدا كرد . چون پايگاه تمدن بشر را سه چيز دانستهاند : 1 - استفادهء از آتش 2 - روش سخن گفتن و به زبان از درون خود خبر دادن 3 - راه نوشتن و مقصود خود را روى چيزى نمودار كردن . و شايد پيدا كردن آتش در نوبت اول بوده است و البته اوّلين وسيله ى حياتى آدمى است كه او را از حيوان جدا مىكند و اين است كه بهره مندى آدمى از آتش يادآورى شده است كه ارزنده تر است از ديگر بهره هاى او از طبيعت كه آب و زمين و آفتاب و دگر اندوخته هاى پروردگار است چون همه ى آنها آزاد و به اختيار همه ى جاندارها است ولى آتش
تفسير عاملي ( فارسي ) — صفحة 172
مساهمون: علي اكبر غفاري
ص١٧٢