است . البتّه ما نمىتوانيم در معنى آيه ادّعا كنيم كه آنچه مفسّرين گفتهاند و مسلمين اتّفاق كردهاند درست نيست ولى مىتوانيم بگوئيم نبايد آنچه گفته شده است نسنجيده بعنوان عقيده دينى پذيرفت .
2 - از آيت 26 تا 31 « إِنَّا مُرْسِلُوا النَّاقَةِ فِتْنَةً لَهُمْ - الخ » چنين استفاده مىشود كه ايمان وابسته به آزمايش است و ميزان ايمان افراد يا ملَّتها به آزمايشى نمودار مىشود كه مناسب با محيط اقتصادى و اندازه ى خرد آنها است . و چون اعراب كما بيش از تاريخ باستانى مردم ثمود آگاه بودند اين مطلب از نقل سر گذشت آنها يادآورى شده است كه چون آبى داشتهاند و زندگيشان وابسته به آن بوده است آنها را بگذشت از آب و تسليم بدستور پيغمبرشان آزمايش كرديم و او شترى براىشان معين كرد تا آب و وسيله ى حياتى خود را با حيوان بخش كنند كه يك روز او همه ى آب را بخورد و دگر روز آنها ببرند ، و چنان كه در سرگذشت صالح نقل شده است : شتر چندان شير داشته است كه روز نوبت آب حيوان مردم از شيرش به اندازه ى آبى كه مىخورد استفاده مىكردند و شايد چون شير شتر وسيله ى بهره مندى همگان بود و با خوى آزمندان و جاه طلبان سازگار نبود نخواستند آب از اختيارشان بيرون باشد و ديگران با ايشان برابر باشند اندازه ى ديندارى و فرمانبرى خود را نمودار كردند و شتر را كشتند تا از شتر و شريك آب و مساوات با مردم آسوده باشند ولى راه نابودى خود را باز كردند و جز نامى بد و نشانه اى از ويرانه هاى خانه هاى خود بهره اى نبردند اكنون هم تاريخ نابودى ملَّتها و سرنگونى دولتها را نشان مىدهد كه بدنبال آزمايش عقلى و اخلاقى چگونه خودخواهى و نافرمانى درستى و حقيقتشان را نمودار كرده تا بسزاى خود رسيدند و هميشه نظاير سرگذشت قوم ثمود نمودار است .
3 - آيت 49 « خَلَقْناه بِقَدَرٍ » با مراجعه ى بكتابهاى وظايف الأعضاء و طبيعى گياهى و حيوانى و مطالعه ى آن ريزه كاريهاى طبيعت و پيدايش سلول و پيوند و تركيب موجودات با معنى اين آيه خوب نمودار مىشود .
تفسير عاملي ( فارسي ) — صفحة 130
مساهمون: علي اكبر غفاري
ص١٣٠