ابراهيم و رسيدن بمقام نبوّت او همين بوده است و از همين روى گفته شده است « إِنَّ هذا لَهُوَ الْبَلاءُ الْمُبِينُ » كه آزمايش بزرگ و آخرين مرتبه ى كمال خليل بود و شايد جمله ى « فَلَمَّا أَسْلَما . . . نادَيْناه » اشاره به همين باشد كه در اين موقع بمقام پيغمبرى بالا رفت و با آوازش كرديم . و با اين استفاده كه ما از اين آيه ها كرديم جائى براى بحث مفسّرين نميماند كه آيا ابراهيم موظَّف بسر بريدن پسر بود پس چگونه سر نبريده به او گفتند « صَدَّقْتَ الرُّؤْيا » و اگر موظف نبود چرا اقدام كرد تمام اين سخنان لغو است . « 1 »
4 - از آيت 139 « وَإِنَّ يُونُسَ - الخ » در تورات صفحه ى 1341 به نام كتاب يونس نبى نوشته است و چنين آغاز كرده است : خداوند بر يونس بن امتاى نازل شده گفت : بر خيز و به نينوى شهر بزرگ برو و بر آن ندا كن زيرا كه
هامش
( 1 ) اين احتمال كه « شايد ابراهيم عليه السّلام تا اينموقع برسالت مبعوث نگشته بود » احتمالى بسيار دور از حقيقت است و با ظاهر بلكه صريح بعض آيات ناساز است زيرا در قرآن پس از ذكر محاجّات ابراهيم با آزر و همدينانش ميفرمايد « كَذلِكَ نُرِي إِبْراهِيمَ مَلَكُوتَ السَّماواتِ وَالأَرْضِ وَلِيَكُونَ مِنَ الْمُوقِنِينَ » و باز مىفرمايد « تِلْكَ حُجَّتُنا آتَيْناها إِبْراهِيمَ عَلى قَوْمِه - الاية » اينها و نيز شكستن بتها همه در سنّ جوانى ابراهيم بوده كه « انّا سَمِعْنا فَتًى يَذْكُرُهُمْ يُقالُ لَه إِبْراهِيمُ » دلالت بر آن دارد ، و دارا شدن فرزندش در سنّ پيرى بوده چه آيهء « الْحَمْدُ لِلَّه الَّذِي وَهَبَ لِي عَلَى الْكِبَرِ إِسْماعِيلَ وَإِسْحاقَ » ( سورهء ابراهيم : 39 ) صريح است در آن و ابراهيم عليه السلام پيش از داراى فرزند شدن بپيغمبرى رسيده بود و آيهء « لَقَدْ جاءَتْ رُسُلُنا إِبْراهِيمَ بِالْبُشْرى » خود ظهور در آن دارد چه فرشتگان وحى و بشارت جز بر انبياء و معصومين نازل نگردند . چنان كه « وَإِذْ بَوَّأْنا لإِبْراهِيمَ مَكانَ الْبَيْتِ » و نيز « عَهِدْنا إِلى إِبْراهِيمَ وَإِسْماعِيلَ أَنْ طَهِّرا بَيْتِيَ » و همچنين « إِذْ يَرْفَعُ إِبْراهِيمُ الْقَواعِدَ مِنَ الْبَيْتِ وَإِسْماعِيلُ » ظهور در اين دارد كه قبل از ديدن خواب بوده و دلالت بر نبوّت ابراهيم عليه السّلام هر دو دارد ، و مطلب كاملا روشن است و احتياج بتوضيح بيشتر ندارد ، و براى بيان آيه و استفاده از آن يا جواب از اشكالات يا رفع اختلاف بين مفسّرين نبايد بدين توجيهات كه اساسش روى « احتمال » و « شايد » است توسّل جست . تنها آنچه مسلم است ابراهيم عليه السّلام در اين فرمان مورد آزمايش بسيار سختى واقع شد و از امتحان كاملا پيروز بيرون آمد چنان كه در مسألهء آتش نمرود .
( مصحّح )