يعنى پليد و حرام را روزى مسازى و باقى قراء خواندند « وَلا تَيَمَّمُوا » . براء بن عازب گفته :
آيه در جماعت انصاريان آمد كه چون مردمان صدقه آوردندى بر خوشهها ، ايشان حشف و خرماى بد در ميان بياوردندى و بنهادندى و رسول عليه السلام فرموده بود تا رسنى بسته بودند در ميان دو استوانه آن خوشهها از آنجا بياويختندى و چون درويشان بيامدندى از آنجا بخوردندى . چون خيانت در ميان آوردند و خرماى بد در ميان بقيّه كردند خداى تعالى اين آيه را فرستاد « يا أَيُّهَا الَّذِينَ ) * تا آخر » .
* ( إِلَّا أَنْ تُغْمِضُوا ) * - 267 ابو الفتوح نوشته است : زهرى خواند « تغمضوا » بفتح تاء و ضم ميم و حسن بصرى خواند « تغمضوا » بفتح تاء و كسر ميم . و قتاده خواند : « تغمّضوا من التغميض للمبالغه و ابو مغلس خواند « تغمضوا » بضم تاء و فتح ميم يعنى « الَّا ان تغمض لكم » و اين همه در شواذ است و قرائت عامه « أَنْ تُغْمِضُوا » بضم تا و كسر ميم است و در معنى اين جمله چند قول گفتند :
يكى آنكه چيزى بحقّ خداى صدقه ندهيد كه اگر بشما دهند نستانى مگر با سهل انگارى و بىاعتنائى و امير المؤمنين عليه السلام گفت و براء بن عازب معنى آيه اين است :
اگر كسى را بر كسى حقّى بود و از اين جنس چيزى به او دهد و چنان داند كه حقّ او را اغماض كرده است يعنى نقصان يعنى چنان داند كه حقّ خود بعضى بستده است و بعضى رها كرده .
و اين روايت عوفى است از عبد اللَّه عباس و والبى روايت كرد از او كه معنى آيه آن است كه اگر شما را بر كسى حقّى و دينى بود اين بدهد بنستانى الَّا آنكه وضع كنى چيزى از او و نقصان كنى و بد به حساب نيك بستانى از او . حسن و قتاده گفتند : معنى اين است كه اين جنس در بازار بينى كه مىفروشند نبستانى مگر آنكه بر شما ظلم كنند و حيف . و اين قول بنابر قرائت خود كرد كه خواند « إِلَّا أَنْ تُغْمِضُوا فِيه » به صورت فعل مجهول . براء بن عازب نيز گفت : اگر كسى بهديه بشما آرد شما نپذيرى الَّا كه چشم بر هم نهى از شرم خداوندش . ابو شريح الكلبى گفت : چون مرا بينى كه مال بد به صدقه مىدهم مرا بند كنى و داغ نهى و بدانى كه ديوانه شدهام و اين ابو شريح از اصحاب رسول بود .
تفسير عاملي ( فارسي ) — صفحة 557
مساهمون: علي اكبر غفاري
ص٥٥٧