عمر فضاى مسجد را نيز توسعه داد واز نظر مساحت از شرق تا غرب مسجد را به مقدار 120 ذرع وما بين ديوار قبله وديوار أخير را به مقدار 130 ذرع اضافه كرد .
توسعه بخشي عمر نسبت به قبله از طرف غرب وشمال بود به طورى كه ديوار قبله را ده ذرع جلو برد ودر نهايت از طرف شام نيز 20 ذرع بدان افزود .
عباس بن عبد المطلب عموى پيامبر - صلىاللَّه عليه وآله وسلم - نيز از جهت غرب مسجد را توسعه بخشيد . به طورى كه به انتهاى ديوار قبله در آن جهت چسبيده بود وشبستان اصلى را از جهت غرب به اندازه سه استوانه ، يعنى نزديك به 30 ذرع امتداد داد .
عمر براي مسجد شش در قرار داد ، يعنى دو در به أسامي « جبرئيل » و « النساء » به آن اضافه كرد و « باب الرحمة » را تا غرب جلو برد ودر ديگرى در محل بيت عباس گشود كه به نام « باب اسلام » معروف است ودو در را در انتهاى مسجد گشود .
توسعه مسجد در عصر عثمان بن عفان
در سال 29 ه . ق مردم از تنگى مسجد در روز جمعه به عثمان بن عفان شكايت بردند وراويان در اينكه وى مساحت زيادى به آن افزود وديوار آن را با سنگهاى منقش وآجرهاى رنگين تزيين واستوانههايى از سنگ منقوش وسقف چوبى ايجاد كرد متفقاند .
عثمان شخصاً به بازسازى مسجد نظارت داشت وبعد از ده ماه از آن فارغ شد . وى به ديوار قبله تا حدى افزود ، به طورى كه تراسى در آن ، براي أيام اللَّه واقع شد واين وسعت ديوار قبله تا به امروز باقي است وميزان افزايش آن ده ذرع تخمين زده شده است .
عثمان در جهت شام نيز بيست ذرع افزود ولى از جهت شرق چيزى بر مسجد اضافه نكرد وبالآخرة در جهت غرب ده گز به آن اضافه كرد كه در نتيجة طول مسجد 160 وعرض آن 130 ذرع شد .
در راستاى اين توسعه بخشي ، ستون بزرگى به جاى ستون چوبى برپا كرد به گونهاى كه استوانههايى كه در زمان رسول اللَّه - صلىاللَّه عليه وآله وسلم - وجود داشت تغيير نكرد وبه علاوة 6 دريجهء بزرگ در دو ديوار شرقي وغربى جايگاه نماز وبين دو استوانه گشود وبر روى اين استوانهها ، كنگرههايى قرار داد وبه همين سبب در بالاى آن
خلاصة الوفا بأخبار دار المصطفى ( ص ) ( اخبار مدينه ) ( فارسى ) — صفحة 427
مساهمون: سيد كمال حاج سيد جوادى
ص٤٢٧