عثمانى كه در فاصلهء سالهاى 1223 - 1255 ه . ق حكومت كرد ، كار ماندگارى انجام داد
وآن بازسازى گنبد مسجدالنبى بود . اين گنبد قبلًا توسط اشرف قايتباى ساخته شده بود .
چون در سطح خارجي آن شكافهاى زيادى ديده مىشد ، در سال 1233 ه . ق گنبد را برداشته واز نو ساختمان آن را تجديد بنا كردند .
سلطان عبد الحميد عثمانى نيز در سال 1253 ه . ق دستور داد گنبد را به رنگ سبز رنگآميزى كنند به همين علت به « قبةالخضراء » معروف شد كه تاكنون اين گنبد باقي مانده است . على حافظ ، ص 116
سلطان عبد المجيد عثمانى نيز در سال 1265 ه . ق بازسازى وتعمير بسيار اساسى براي مسجدالنبى انجام داد وتاقها وسقفهاى مستدير مسجد را كلًا بازسازى كرد كه اين عمل مدت دوازده سال به طول انجاميد ، حدود 1293 متر مربع نيز به مساحت مسجد افزوده شد . آثار ، ص 111
تا دورهء سعوديها ساختمان سلطان عبد المجيد باقي بود تا اينكه ، 6247 متر مربع از آن ساختمان را خراب كردند وحدود 12227 متر مربع براي ساختمان بنا مورد استفاده قرار دادند . يعنى شش هزار متر مربع به مساحت مسجد افزوده شد . على حافظ ص 84
در دورهء سعوديها ، توسعه روز به روز مسجدالنبى بدون توجه به معماري منطقهاى وبدون در نظر داشتن حفظ ميراث گذشتگان انجام گرفته وهمين امر سبب تخريب تمام محلات أطراف مسجدالنبى شده وبسيارى از آثار مهم به جا ماندهء از گذشته مدينه از بين رفته است .
اگر به حفظ اين آثار اهميت داده مىشد ، از نظر أصول معماري روشهايى وجود داشت كه مىتوانست هم به حفظ آثار كمك كند وهم امكان توسعهء مسجدالنبى را فرآهم آورد . در اين زمينه ، مبحث مفصلى نگاشتهام كه جاى آن در اين مختصر نيست .
ص 175 / س 2 بئر أبو أيوب : به أبو أيوب انصارى تعداد دو يا سه چاه منسوب است .
معروفترين آنها چاهى بوده است در شرق محلهء روميّه وشمال بقيع .
آثار ، ص 252 .
خلاصة الوفا بأخبار دار المصطفى ( ص ) ( اخبار مدينه ) ( فارسى ) — صفحة 430
مساهمون: سيد كمال حاج سيد جوادى
ص٤٣٠