عرض آن 63 ذرع عربى معادل 76 / 32 متر ومساحت آن تقريباً حدود 1192 متر مربع بوده است اين مسجد بدون سقف بوده وفقط داراى چهار ديوار در أطراف وسه در به
ترتيب ذيل بوده است :
1 - درى كه در سمت مشرق قرار دارد وموسوم به بابالنبى - صلىاللَّه عليه وآله وسلم - است . به اين دليل كه پيامبر - صلىاللَّه عليه وآله وسلم - از اين در رفت وآمد مىكردهاند .
2 - درى در سمت مغرب موسوم به « باب عاتكة » يا « باب الرحمة » .
3 - درى در سمت جنوب .
ودر آن حال قبله به سوى بيتالمقدس در جهت شمال قرار داشت ومسلمين بدان سو نماز مىگزاردند . بنا به روايت سمهودى مردم از شدت گرما در وقت نماز به پيامبر - صلىاللَّه عليه وآله وسلم - شكايت بردند . رسول خدا - صلىاللَّه عليه وآله وسلم - دستور فرمودند تعدادى از ساقههاى نخل را آوردند وبه عنوان ستون در مسجد قرار دادند ، كه گفته شده است تعداد 18 ساقه نخل در سه رديف شش تايى ، سه ستون در سمت راست محل منبر وسه ستون در سمت چپ محل منبر قرار دادند وروى آن را با شاخ وبرگهاى درخت خرما پوشاندند .
منبر هم در آن روز عبارت بود از قطعاتى از ساقهء نخل كه پيامبر - صلىاللَّه عليه وآله وسلم - بدان تكيه مىدادند .
آن ساختمان بدان گونه كه ساخته شده بود حدود 12 يا 17 ماه حفظ شد وتغيير نكرد تا موضوع تغيير قبله از بيتالمقدس به كعبهء مشرفه روى داد كه بنا به روايت حافظ بن حجر عسقلانى اولين نمازى كه پيامبر بعد از تحويل قبله خواندند در محلهء بنى سلمه ودر محلى كه امروز به مسجد قبلتين مشهور است ، بوده كه نماز ظهر را حضرت رسول - صلىاللَّه عليه وآله وسلم - در آنجا گزاردند وسپس به مسجدالنبى آمدند ونماز عصر را با مسلمانان اقامه فرمودند .
بديهي است تغيير قبله از جهت شمال به جنوب تغييرات اساسى در معماري مسجد
خلاصة الوفا بأخبار دار المصطفى ( ص ) ( اخبار مدينه ) ( فارسى ) — صفحة 425
مساهمون: سيد كمال حاج سيد جوادى
ص٤٢٥