ملموس آن در تاريخ مسلمانان هند مشاهده مىشود ، در نتيجه مشاعر و عواطف و احساسات مسلمانان با تعليمات اين دين حنيف ممزوج شده و كيان همهء جمعيتهاى مسلمان بر اساس آن استوار شده است و همين معانى براى همهء افراد و هيأتها عوامل و انگيزههاى يكنواختى فراهم ساخته تا جايى كه در سير و حركتى كه دارند با وضع مشابهى با يكديگر تلاقى مىكنند و در ايجاد و تكوين آن بر اساس قوىترين مبانى و نظامات در تشكيل و تنسيق ، يعنى سر و سامان دادن به همهء مطالب و معانى با يكديگر همكارى مىكنند .
اغراق و مبالغه نخواهد بود اگر بگويم اينك در راه تأسيس بناى وحدت اسلامى كاملترين صورت و واضحترين مظهر جنبش و حركت در سراسر هند جلوهگر شده است ؛ به دليل اينكه در هندوستان كشورها و دولتهايى وجود دارند كه موجوديت و قوام و قيامشان مديون اسلام است ، زيرا روح اخلاقى و فضايل ادبى به طرز خاصى در آنها تجلى دارد و در عين حال برادرى دينى و ارتباط اجتماعى و عدالت ثابت و پايدار ، در ميان ملل اسلام فقط منوط به نصيحت نيست ، بلكه خطوط و قواعد و پايههايى وضع شده است كه رعايت و تشريح آن بر عهدهء نصوص اين دين حنيف است ، به اين معنى كه اين دين حنيف داراى تشريعات و دستگاه قانونگذارى حكيمانهاى است كه كاخ اتحاد ميان دلها را بنا نموده و سايههاى امنيت را در ميان ملتها گسترش داده است ، ولى با اين وصف چه بايد كرد كه تمدن عصر جديد در بسيارى از موارد با اين مبانى روى سازش نشان نمىدهند ! در اينباره مىتوانم حكم قطعى صادر كنم به اينكه افكار سياسى ملّتهاى غرب ، انقلاباتى را به وجود آوردهاند كه شر و شرر آن منحصر به هند نبوده است ، بلكه لهيب آن به سراسر جهان اسلام
مفخر شرق سيد جمال الدين اسد آبادى (فارسى) — صفحة 537
مساهمون: أحمد أمين
ص٥٣٧