لاهورى تأليف كرده است . مجموعهء ديگرى از تحقيقات به صورت نثر و نظم به وسيلهء مجلهء دانش تحت عنوان « اقبال نامه » انتشار يافته است .
فعلًا آثار اقبال به صورت وسيعى در ايران خوانده مىشود و مىتوان گفت كه فلسفه و شعر اقبال در ايران مورد تقدير صاحبنظران قرار گرفته است ولى حقيقت امر اين است كه از اين به بعد اقبال بايد شناخته شود و متفكران و اربابان تحقيق ، آثارش را مورد مطالعهء دقيق قرار دهند . اين مطلب حقيقت دارد كه اقبال آرزو داشت كه حتّىالامكان اشعار او در محيط وسيعترى ترويج شود و در دسترس مردم قرار گيرد و يكى از علل متعددى كه او را به سرودن شعر در زبان فارسى وادار كرده بود ، همين علت بود . در پاسخ پرسش يكى از دانشمندان راجع به اينكه چرا زبان فارسى را براى سرودن اشعارش بر زبان اردو ترجيح داده است ، بيان اقبال بسى جالب و ارزنده است . او گفت : « چون نمىتوانستم در زبان عربى مطلب بنويسم ، به اين دليل زبان فارسى را انتخاب كردم » .
در آن روزها ، اقبال درست نمىدانست كه اشعار او به وسيلهء ترجمههاى دقيق و حساسى كه از لحاظ لطف و عظمت و شكوه بر اصل رجحان دارد ، به عربى نقل خواهد شد و در سراسر جهان عرب مقبوليت خواهد يافت . در آغاز امر مسبب معروفيت اقبال در جهان عرب مجلهء عربى « البشير » پاكستان بود . آقاى حسن الاعظمى پاكستانى كه يكى از تحصيل كردههاى الازهر است ، ترجمهء پارهاى از اشعار عربى اقبال ، مخصوصاً « ترانهء ملى » اقبال را در مجلهء نام برده نشر داد . ترانهء ملى اقبال كه به زبان اردو سروده شده است در حقيقت سرود بينالمللى اسلامى است كه نمايندهء ايدئولوژى اسلام و برنامه حياتى همهء مسلمين است . كسانى كه به اوضاع و احوال رقت بار
مفخر شرق سيد جمال الدين اسد آبادى (فارسى) — صفحة 356
مساهمون: أحمد أمين
ص٣٥٦