بسيار آسان است كه انسان از راه نيرنگ و جنايت پيشگى به هدف خود دست يابد اما آسان نيست مانند على ( ع ) در خرد و انديشه مردم به مثابه سمبلى از فضيلتها ، جاودانه و ماندگار بماند . آسان نيست كه مردى شگفتى و قدرشناسى جهان متمدن را سيزده قرن پس از مرگ خود ، بدست آورد . آسان نيست كه ميليونها نفر همانگونه كه به كتاب خدا و سنت پيامبر ( ص ) ايمان آورند ، همانسان هم به سخنان على ( ع ) ايمان آورده و آنها را سرمشق خود قرار دهند .
شمار كشتگان
مسعودى مىگويد : در صفين هفتاد هزار تن كشته شدند . شمار كشتگان اهل شام چهل و پنج هزار و اهل عراق بيست و پنج هزار نفر بودند . « 1 »
سرانجام اينكه ، آيا نيرنگ معاويه و عمرو عاص در بر سر نيزهكردن قرآنها به سود مسلمانان بود ؟ آيا مبادى و اصول قرآن و آموزشهاى دين و احكام شريعت با خلافت امام زنده مىشد و گسترش مىيافت يا با سلطنت پسر ابو سفيان ؟
پاسخ را به خليفه دوم عمرو بن خطاب وا مىگذاريم كه به على ( ع ) گفت : « به خدا كه اگر بر آنان حكومت يافتى ، آنان را به سوى حق روشن و راه نيكو رهنمون خواهى كرد . » « 2 » اوسليزنز مستشرق غربى مىگويد : « اگر اجازه اجراى
هامش
( 1 ) - مروج الذهب : 2 / 436 .
( 2 ) - السفيانيه جاحظ ، انساب الأشراف : 5 / 18 ، شرح النهج : 12 / 259 ، الفتح الربانى : 2 / 180 ، الاستيعاب : 3 / 1154 ، الطبقات الكبرى : 3 / 342 .