فصل اول مفهوم سبك
سبك و هنر
زبانشناسان ، سبك را به هنر تفسير كرده و به رابطهء استوار ميان آن دو اشاره نمودهاند ، چون واژهء « فن » يا هنر يعنى حال و گونه . گفته مىشود « رعينا فنون النبات و أصبنا فنون الاموال » . جمع آن فنون و أفنان است . گفته مىشود « الرجل يفنّن فى الكلام . » « 1 » يعنى سخن را به گونههاى متفاوت ، متناسب با انگيزهء سخن و شنوندهء كلام بيان مىكند .
مثلا هرگاه سخنور به مناسبتى سخن مىگويد ، سخن را در يك وادى نمىآورد بلكه به تفنّن روى مىآورد . گاه به قصد تحقيق ، كوتاه و گاه به قصد فهماندن ، بلند و گاه به قصد تأكيد ، تكرار مىكند ولى توجّه وى به كلام با توجّه به مقتضاى حال و ميزان توجّه و كثرت جمعيّت و ارزش موقعيّت مىباشد . « 2 »
جاحظ سخن يكى از سخنوران را كه مىگفت « هنرم » ، به « روشم در هنر » تفسير مىكرد . « 3 » لذا كلمهء هنر يعنى مهارت و نوآورى « 4 » كه در حوزهء مفهوم سبك جاى
هامش
( 1 ) العين ، ج 8 ، ص 372 .
( 2 ) تأويل مشكل القرآن ، ص 13 .
( 3 ) البيان و التبيين ، ج 1 ، ص 329 .
( 4 ) الاعجاز الفنى ، ص 9 .