قرائت قرآن بدون تجويد ، لحن محسوب مىشود . « 1 »
آهنگ قرآن و انسجام آوائى آن براى عرب گوشنواز بود و دلهاشان را مىربود و حلاوت آن را درمىيافتند و زيبايى آن را مىديدند ، كه نه شعر است و نه از نوع كلام بليغشان ، هرچند كه از جنس آن بوده است . هيچكس را ياراى رسيدن به اين هماهنگى در آهنگ به همراه محتوا و معناى برتر و احكام بيان و دقت احكام نيست « 2 » تا جايى كه دانشمندان آهنگ را از جنبههاى اعجاز مىدانستند و تكميل كنندهء ديگر جنبههاى سبك معجزهآسا مىباشد .
آن شكوه و جمالى كه نصيب قلب شنوندگان هنگام شنيدن آن مىشود و عظمتى كه هنگام تلاوت آنها را فرا مىگيرد از آهنگ است .
نه خوانندهاش را ملول مىسازد و نه شنونده را ، بلكه توجه به تلاوت آن موجب افزونى حلاوت مىگردد و تكرار آن موجب علاقه ، پيوسته طراوت و تازگى دارد .
ولى ديگر گونههاى كلام هرچند كه در زيبايى و بلاغت به آن برسند باز با تكرار موجب ملالت مىگردد و كتاب ما ( قرآن ) بهگونهاى است كه در خلوت سبب لذت روح مىشود و در گرفتاريها ، تلاوت آن سبب انس و آرامش مىشود . « 3 »
دقت در علل اين امر ما را به كشف دو جنبه از آواى قرآن كريم مىرساند يعنى ريتم آن كه نظم بر آن استوار است و طبيعت آواى حروف و كلمات آن ، سبك قرآن اين دو را چنان از حيث هنرى به هم درآميخته است كه تفكيك آنها دشوار است .
1 . ريتم
ريتم در جريان يافتن آيات بهطور منظم و هماهنگ بر نظام ويژهء قرآن تجلّى مىيابد . به معيارهاى علم عروض و تفعليهها يا اسباب و وتد نمىتوان بر آن حكم
هامش
( 1 ) الإتقان ، ج 1 ، ص 282 . تجويد به بررسى مخارج حروف ، ويژگىها و احكام آن در تركيب و تمرين زبان به آن مىپردازد .
( 2 ) المعجزة الكبرى ، ص 326 .
( 3 ) الشفاء ، صص 177 - 180 ، و الفوائد المشوق ، ص 246 ، و البرهان ، ج 2 ، ص 106 .