( 1 ) نكتهء دوم :
رواياتى كه دلالت بر وقوع رويدادهاى مشخّصى در آينده مىكند سهگانه است :
اوّل : رواياتى كه با صراحت مربوط به ظهور حضرت بقيّة اللّه است چنان كه اين صراحت را در بسيارى از روايات شيعهء اماميّه مىبينيم كه همگى به همين منظور و براى اثبات اين هدف گردآورى شدهاند و از نشانهها و علائم قيامت كه بعد از ظهور بوجود مىآيد كمتر صحبت به ميان آمده است .
دوم : رواياتى كه مربوط به قيامت و معاد است . اين روايات بيشتر در كتب و منابع روائى اهل سنّت به چشم مىخورد كه فقط اندكى از آنها مربوط به حضرت مهدى - عليه السلام - مىشود .
سوم : رواياتى كه نسبت به اين دو موضوع بحثى ندارد ؛ بدان معنى كه حوادثى را نسبت به آيندهء پيشگوئى كرده بدون اينكه مشخص كند كه آيا مربوط به ظهور حضرت مهدى است و يا مربوط به مقدّمات قيامت است .
( 2 ) در هر دو مورد اوّل و دوم دو قسم روايات متشابه و نظير يكديگر وجود دارد :
اوّل : آنگونه رواياتى كه دلالت مىكند بر وقوع حادثه پيش از ظهور و پيش از قيام قيامت و چسبيده به آنها كه فاصلهء بين آن حوادث و ظهور حضرت و يا قيام قيامت مدّتى كوتاه و فقط چند روز است ، مانند رواياتى كه مربوط به كشته شدن نفس زكيّه است كه مىگويد فاصلهء بين آن و ظهور حضرت بقيّة اللّه فقط پانزده روز است ، و يا روايتى كه مىگويد : « قيامت به پا نخواهد شد مگر بر وجود بدترين مردم . » پس فاصلهء ميان وجود مردم شرور و بد با قيامت مدّتى اندك است .
( 3 ) دوم : رواياتى كه دلالت بر وقوع حوادثى پيش از ظهور حضرت و يا قبل از قيام قيامت دارد ، بطورى كه امكان دارد فاصلهء آن حادثه با آن دو موضوع مدّتى بسيار باشد ، و در روايت گفته نشده كه فاصله اندك است و نزديك به هم مىباشند چنان كه در برخى از روايات آمده است كه حضرت مىفرمايند : « ساعت برپا نخواهد شد مگر اينكه اين حوادث رخ دهد » و يا اين جمله كه مىفرمايند :
تاريخ الغيبة الكبرى ( تاريخ غيبت كبرى ) ( فارسي ) — صفحة 542
مساهمون: سيد حسن افتخارزاده
ص٥٤٢