از اين دو فراز نظر مبارك امام - عليه السلام - را در اين آشوبها ، و تأسف شديد خاطر حضرت را مىفهميم ؛ و مىبينيم كه حضرت بر مسبّبين آنها اعتراض مىكند و آن دسته از شيعيان خود را كه در اين كارها شريك مىباشند ، توبيخ و سرزنش مىنمايد .
( 1 ) نكتهء هشتم :
حضرت از اين فتنهها چنين تعبير مىكند : « آن فتنه نشانهء نزديك شدن جنبش ما و اظهار و پخش شما امر و نهى ما براى يكديگر مىباشد و خداوند نور خويش را تكميل مىكند گرچه مشركان را خوشايند نباشد » .
ما نمىتوانيم از اين عبارت چنين بفهميم كه آن حضرت به همين زودى بعد از اين آشوبها ظاهر مىشود و زمين را از عدل و داد پر مىكند ، همانطور كه از ظلم و جور پر شده است ؛ زيرا اين امر واقع نشده است و بنابراين مقصود آن حضرت نمىتواند خبر دادن از وقوع ظهور باشد . علاوه بر آنكه مقتضاى قواعد عمومى كه قبلا شناختيم اين است كه حضرت در اين شرايط ظهور نخواهد كرد ، زيرا ساير شرايط ظهور كه مهمترين آنها آمادگى مردم براى فداكارى و از جان گذشتن در راه اسلام و برپايى حكومت عدل جهانى اسلام باشد ، وجود ندارد ( در بخش دوم اين كتاب توضيح بيشترى در اين زمينه خواهيم داد ) . و لذا اين عبارت را بايد تفسير كرده و توضيح كاملترى بدهيم :
طبق نظريّه خفاء عنوان - پنهانى شخصيّت حضرت - دو تفسير براى اين عبارت مىتوان آورد :
( 2 ) تفسير اوّل :
مقصود از كلمهء « حركتنا » بيرون آمدن حضرت است از گوشه تنهايى به داخل جوامع و از بيابانها و كوهستانها ، به داخل شهرها ، چنان كه متن نامه گوياى اين حقيقت بود . و قبلا توضيح داديم كه اين حالت در تمام زمانها نبوده ، بلكه در اوايل دوران غيبت براى مدّت زمان مخصوصى بوده است ، و حضرت مىخواسته از آن حالت بدر آمده و در بين مردم وارد شود .
خواه ناخواه بعد كه وارد شهرها و در بين مردم مىشود ، به شخصيّتى ديگر
تاريخ الغيبة الكبرى ( تاريخ غيبت كبرى ) ( فارسي ) — صفحة 186
مساهمون: سيد حسن افتخارزاده
ص١٨٦