مىشد كه به وصايت على معتقد باشد ، ولى در اواخر قرن سوّم هجرى كسى را سبئيه مىناميدند كه به الوهيّت على عقيده داشته باشد ، و همانطور عبد الله بن سبأ در نظر سيف و در عصر وى همان ابن سوداء بود ، ولى در اوايل قرن پنجم هجرى عبد الله سبأ غير از ابن سودا معرّفى گرديده ، بلكه آنها دو شخص جدا از هم شناخته شدند ، كه هر كدام داراى شخصيّت مستقل بوده و افكار و عقايد متفاوت از هم داشتهاند ، كه به طور كلّى از مطالب و عباراتى كه در اوايل قرن پنجم در بارهء عبد الله سبأ آمده است ، چنين استفاده مىشود كه : عبد الله سبأ چند نفر بوده ، و هركدام نيز داستان مخصوص به خود داشته است :
يك ) عبد الله بن وهب سبائى كه در دوران امام على بن ابيطالب ( ع ) مىزيسته و رياست گروه خوارج را به عهده داشت ، ولى جز عدّه كم و معدودى از علما و دانشمندان كسى او را نمىشناسد .
دو ) عبد الله بى سبأ معروف به ابن سودا ، اين عبد الله سبأ به گفتهء سيف مؤسّس فرقهء سبائيه مىباشد كه به رجعت و وصايت على ( ع ) معتقد بوده و در اكثر بلاد و شهرهاى اسلامى آشوب و فتنه ايجاد نموده است ، و مردم را عليه فرمانداران و استاندارانشان مىشورانيده ، در نتيجه سبائيان از شهرها به سوى مدينه روانه شده و در آن جا گرد آمدند و عثمان خليفهء مسلمانان را به قتل رسانيدند ، و باز آنان بودند كه آتش جنگ جمل را شعلهور ساختند ، و كشت و كشتار سختى در ميان مسلمانان به راه انداختند .
سوّم ) عبد الله سبائى غالى و تندرو سوّمين عبد الله سبأ است ، و او مؤسّس فرقهء سبئيهاى بود كه در بارهء على غول كرده و به الوهيت وى معتقد بودند .
اخبار زندگى عبد الله سباى اوّل كه واقعاً وجود داشته است و در دوران على بن ابى طالب ( ع ) مىزيسته است همان گونه كه وجود داشته است در كتب تاريخ بىكم و زياد ثبت گرديده ، و عبد الله بن سباى دوم كه در آخر دوران بنى اميّه با دست تواناى سيف بن عمر به وجود آمده است نيز اخبار و تاريخ زندگىاش آن چنان كه سيف ساخته است در كتب تاريخ ثبت گرديده .
ولى عبد الله سباى سوم كه در قرن سوم هجرى پيدا شده اخبار وى روز به روز گستردهتر و داستانها و مطالب مفصّل و مختلفى در بارهء وى نقل گرديده است كه كتب
عبدالله بن سبأ و ديگر افسانه هاى تاريخى — صفحة 841
مساهمون: السيد مرتضى العسكري
ص٨٤١