بر فعل است چه طاعت و چه معصيت لكن بتدريج در جزاء طاعت زياد به كار رفته و غم نيز پاداش معصيت آنها بوده مثل صواب .
و گفتهاند : اين نسبت از اينجهت است كه ثواب در جاى غير خود ( عقاب ) به كار رفته چنان كه بشارت ( مژده بر نعمت ) بجاى مژده به عقاب مجازاً به كار رفته در اين آيه
( فَبَشِّرْهُمْ بِعَذابٍ . . . )
( و از اين قبيل استعمالات بعنوان تحكم يا تأكيد زياد است ) .
لِكَيْلا تَحْزَنُوا عَلى ما فاتَكُمْ وَ لا ما أَصابَكُمْ
- يعنى خداوند اين غم را بر شما فرود آورد تا بر غنيمتهايى كه از دست شما رفت اندوه مخوريد و امر پيغمبر را ترك مگوييد و نيز براى اينكه بر شدائدى كه در راه خدا بشما رسيد اندوهناك مباشيد و اندوه شما فقط بر عصيان و مخالفت شما با امر پيغمبر باشد و تقدير كلام چنين مىشود : براى اينكه اشتغال شما بر اندوه عمل زشت و عصيانتان شما را از ديگر غمها باز دارد .
و گفتهاند : مراد اينست كه خداوند شما را عفو كرد كه بر آنچه غنيمت از دست دادهايد غمگين مباشيد زيرا عفو خداوند همه حزنها را ميبرد .
وَ اللَّهُ خَبِيرٌ بِما تَعْمَلُونَ
- اين جمله براى ترغيب بر اطاعت و ترساندن از معصيت است .
سپس خداوند نعمتى را كه بعد از اين به آنها ارزانى داشت ياد مىكند تا مراجعت كنند و به پيغمبر روى آورده از او عذر خواهى كنند . پس چرت و كسالت را در آن حالت بر ايشان فرستاد بطورى كه بر زمين ميافتادند و راحت چرت ميزدند و منافقين نميتوانستند آرام گيرند و عقلهايشان از ناراحتى از سر بدر رفته بود . ميفرمايد :
ثُمَّ أَنْزَلَ عَلَيْكُمْ مِنْ بَعْدِ الْغَمِّ أَمَنَةً نُعاساً
- در اينجا انزال مجازاً بمعنى بخشيدن است يعنى اى مؤمنان خداوند پس از آنكه در احد غم و اندوه شما را فرو گرفته بود خوابى آرام و پر امن بر شما مستولى كرد .
نعاس ، يعنى خواب و در اينجا بدل اشتمال است از امنة چون خواب در صورتى به چشم انسان ميآيد كه در حال امن باشد و آدم خائف خوابش نميبرد .
اينك ذيلا خداوند بيان ميفرمايد كه اين خواب آرام براى مخلصان و مؤمنان