نميكرديد و هيچيك از شما براى ديگرى توقف نمىنمود .
وَ الرَّسُولُ
: يعنى محمد ( ص ) .
يَدْعُوكُمْ فِي أُخْراكُمْ
: يعنى شما را از پشت سر صدا ميكرد و ميفرمود :
بندگان خدا بسوى من بازگرديد من رسول اللَّه هستم .
اگر گفته شود فلانى در آخر مردم و يا اخراى مردم آمد يعنى در پشت سر ايشان مىآمد .
فَأَثابَكُمْ غَمًّا بِغَمٍّ
- در اينجا چند قولست :
1 - يعنى عوض اينكه شما براى غنيمت پيغمبر را مغموم و اندوهناك ساختيد يا اينكه او را عصيان كرديد و امرش را زير پا نهاديد خداوند هم شما را اندوهناك و گرفتار غم نمود به اينكه شما را شكست داد و مشركين را پيروز گردانيد غم اول در آيه غم مؤمنين منهزم است در مقابل غم دوم كه غم رسول اللَّه است ( زجاج ) 2 - يعنى غم پس از غم و غم روى غم و مراد كثرت غم آنان بود بواسطه ندامت بر كردههاى خود و بواسطه مصيبات و شدايدى كه بايشان رسيد و بواسطه اينكه نميدانستند چه عقابى از طرف خدا در انتظار آنان است .
3 - غم اول بر زخمها و كشتهها و غم دوم خبر دروغين شهادت پيغمبر بود ( از قتاده و ربيع ) 4 - يعنى در احد غمى بشما رسيد در برابر غمى كه در بدر بمشركين روى آورد ( از حسن ) . در اين قول اشكاليست زيرا صحيح اينست كه در برابر غمى كه در بدر از دست مسلمين بمشركان رسيد بايد بمسلمين جزاى خوب و كرامت داده شود نه اندوه و غم .
5 - مراد غم و اندوه مشركان است كه از نيروى مسلمين بر تعقيب ايشان تا حمراء الاسد در آنان پديد آمد و اين غم عوض اندوه مسلمين بود از مصيبات وارده ( از حسن بن على مغربى ) .
و از اينرو در آيه به غم نسبت ثواب داده شده است زيرا معنى اصلى ثواب مجازات