الهضمين پيشتر و زمان تدارك تفاوت نكند تقديم غليظ مضرّ است .
3461 - مقام تصرّف و رضا
شيخ در « اشارات » مذكور نموده : « العارف هشّ بش بسام » ، يعنى مسرور و متبسّم است كوچكان را تعظيم كند چنانكه بزرگان را و از جهلا منبسط شود و چنانكه از عقلا منبسط ! آرى كه فرمان بالحق و در هر اشيا حق را مشاهده مىكند چگونه توان شد كه اشيايى را كه مظهر حق است با حق مساوى نداند مجموع در نزد عارف يكى است .
« فخر رازى » در شرح اين كلام گفته : « هش بش » ، يعنى « رخو و لين » عارف است بالحق با هر كس شادان و فرحان فروح بالحىّ به دوام علم دايمى و آنچه از فرح و ترح برد عارض مىشود لامحاله بايد مسرور باشد و نظر وى به ما سوى اللّه نه از اين حيثيت است كه آنها در زمرهء احيا منتظم و ايشان را تميز از يكديگر دهد بلكه از اين حيثيت است كه جميع ما سوى اللّه نسبت به حق تعالى دارند در اين صورت با هركس متواضع و خليق بايد بود .
حكايت كنند : دو نفر از يك طايفه هريك رباطى از بهر مسافرين بنا كرده و خدمت واردين را در آن متوقّف مىبودند . يكى از ايشان از آن ديگر پرسيد : تو را غرض از بناى اين رباط چه بوده ؟
گفت : دامى گستردهام كه شايد لكلكى صيد كنم . وى گفت : من در پى صيد لكلك نيستم . اين دليل است بر اينكه اوّلين هنوز در مقام « تصوّف » و صعود از خلق به جانب خالق بوده و آن ديگر در مقام « رضا » و نزول از خالق به جانب مخلوق است .
3462 - اقسام عقل
عقل دو قسم است : عقل غريزى و عقل مستفاد . وجود عقل غريزى در طفل ، چون وجود نخل است از دانه و عقل مستفاد هم دو قسم است : قسم اوّل آنكه انسان بر حصول آنكه چگونه و از كجا حاصل شده ، واقف نيست . قسم دوم آنكه به اختيار و تعرّف حاصل شود . حضرت امير المؤمنين على بن ابى طالب - كرم اللّه وجهه - گفته : « إلى أن العقل عقلان بقوله العقل عقلان مطبوع » . عقل مكتسب ، دو قسم است : قسم اوّل تجارب دنيويه و معارف مكتسبه . قسم دوم علوم اخرويه و معارف الهيه . هر دو طريق به اتمّ تنافى ، متنافى باشند . امير المؤمنين - على كرم اللّه وجهه - از بهر اين دو قسم سه مثال آورده ، مثال اوّل آنكه ، دنيا و آخرت چون دو كفّهء ميزانند ، يكى بر يكى مترجح نشود الّا به نقصان آن ديگر . دوم ، مثل مشرق و مغرب است كه به جانب هريك از