2855 - كتاب سر
علوم ، منقسم بر علوم ظاهر و خفى است . علوم ظاهر ، علومى است كه در بين طلّاب متداول و در مدار و مجالس مذكور و كتابهاى آن مشهورند ليكن علوم خفى مسطور است حكما سعى در اخفاى آن كردهاند و به خطّ غير مرسوم كه از مخترعات ايشان است آنرا نوشتهاند آن هم بر پنج قسم است : كيميا و ليميا و هيميا و سيميا و ريميا و يكى از اساطين حكما در اقسام خمسه ، كتاب ضخيمى تأليف نموده آنرا به « كله سر » كه اسمش اشاره به مسمّى و هر حرفش مشير به علمى از اين علوم و كشف اخفاى آنها باشد ، موسوم نموده . شيخ بهايى گفته در سال نهصد و پنجاه و هفت از هجرت ، در محروسه هرات ، آن كتاب را ملاحظه كرده از بهترين تأليفاتى بود كه در اين فنون تصنيف شدهاند . كتاب « سر » مكتوم از تأليفات امام رازى و بهجز از كيميا و ريميا مشتمل بر فنون مذكور است آن هم از جمله تأليفات معتبره است .
2856 - قناطير
« قناطير » : جمع « قنطره » و « قنطره » را « پل » گويند . « قنطرهء مال » ، مقدارى است كه عبور زندگى از آن ميسّر شود و آن مقدار معيّن نتوان شد ؛ چه بعضى از آدمى به قليلى غنى شوند و برخى هم به بسيارى مال غنا حاصل كنند ؛ ليكن بعضى در تعيين مقدار اختلاف در « منقطره مال » نمودهاند ، يكى گفته چهل « اوقيه » و ديگرى گفته دويستهزار دينار است و جمعى هم بر آنند كه پوست گاوى انباشته از زر سرخ است . « راغب اصفهانى » در تفسير
وَ الْقَناطِيرِ الْمُقَنْطَرَةِ
« 1 » فرموده :
يعنى : « قنطارهاى دستهدسته » . چنانكه اعراب گفتهاند : « دارهم مدرهمة » و يا « دنانير مدنّره » .
2857 - مهمان
تو در دل ميرسى مهمان ، چه جاى عقل و صبر و جان * زمانى باش ، كز نامحرمان خالى كنم جا را
( ناشناس )
2858 - حسرت
گروهى نشينند با خوش به سر * كه ما پاكبازيم و صاحبنظر
هامش
( 1 ) . سورهء آل عمران ، آيه 14 . ( . . . ثروتهاى متراكم و انباشتهشده . . . . )