تاريخ تأليف اثر : اين فرهنگ در نيمه دوم قرن نهم ( پانزدهم ميلادى ) ، يعنى حدود سال 870 قمرى ( 66 - 1465 ميلادى ) ، به افتخار فرمانرواى گيلان سلطان كارگيا ( كيا ) محمد ( 883 - 851 قمرى / 1478 - 1447 ميلادى ) و جانشين وى كارگيا ميرزا على ( كه در سال 911 قمرى / 1505 ميلادى به قتل رسيده ) گرد آورى شده است .
مكان تأليف : نيامده است .
شرح اجمالى محتواى اثر : اين اثر ، يكى از مشهورترين فرهنگاى عربى به فارسى قرون وسطى و شامل محدوده وسيعى از مجموعه لغات عربى انتخاب شده از قرآن و احاديث و مشتمل بر پيش گفتار پديدآورنده و بيست و هشت فصل مىباشد .
آغاز نسخه : جواهر كنوز لغات حمد و ستايش نثار بارگاه حضرت متكلمى كه زبان اصناف .
پايان نسخه : نيامده است .
كمال يا نقصان نسخه : اين نسخه به استثناى جاافتادگى پيش گفتار ، باقى كتاب كامل است .
تاريخ كتابت : نيمه ذى القعده 1016 قمرى ( فوريه 1608 ميلادى ) .
مكان كتابت : ايران .
نام كاتب : نيامده است .
اطلاعات حاشيه و پشت نسخهاى : نيامده است .
سابقه نسخه : اين نسخه توسط ال . اف . بوگدانوف در سال 1912 ميلادى از ايران به انستيتوى شرقشناسى سنپترزبورگ وارد شده است .
اندازه صفحه : 5 . 16 * 25 ؛ تعداد برگ : 1 + 309 ؛ تعداد سطر : 21 ؛ اندازه متن : 3 . 11 * 17
نوع كاغذ : كاغذ شرقى ، نازك ، براق ، و زرد رنگ شده ، و جنس برگه 1 گاغذ اروپايى است .
نوع جوهر : متن كتاب با جوهر سياه ، و عناوين فصلها با جوهر قرمز نوشته شده است ، كلمات تفسير شده با جوهر قرمز خط كشيده شدهاند .
نوع خط : خط نسخهء خوش و مرتب و خوانا .
نوع جلد : صحافى شرقى ، از جنس چرم قهوه اى ، و به همراه بست مىباشد . در هر دو روى جلدهاى صحافى در ميان آنها سه نشان وجود دارد كه داراى تزيينى با طرح گل مىباشد ( كه شايد كار تركها باشد ) .
( 605 ) 96 . شماره نسخه :
B 557 ( 475 a )
نام كتاب : نسخه ديگرى از كتاب سابق ( كنز اللغات ) .
آغاز نسخه : نيامده است . پايان نسخه : نيامده است .
كمال يا نقصان نسخه : اين نسخه كامل است ، و با اثر مطابقت دارد . و به ندرت جاافتاده گيهايى درون متن به صورت خط فاصله در سطر ديده مىشود . و آغاز آن هماننده نسخه
C 298
است .
تاريخ كتابت : سال 1054 قمرى ( 45 - 1644 ميلادى ) .
مكان كتابت : ايران .
نام كاتب : عبادالله بن سعيد ( سيد ) على .
اطلاعات حاشيه و پشت نسخهاى : در حاشيههاى برگههاى 49 و غيره گزيدههاى نه چندان بزرگى از فرهنگهاى مختلف فارسى به چشم مىخورد . در برگه
24 b 4
يادداشتى به زبان مادرى وجود دارد كه گوياى اين مطلب است كه اين نسخه به ميرزا نريمان شاه نظروف تعلق دارد . در برگه
b 1
مهر مربعى شكلى با رونوشتى به زبان ارمنى به همراه نام « نريمان » و تاريخ 1816 ميلادى قرار دارد . در همان جا يك مهر مربعى شكل با رونوشتى به زبان عربى نيز با همان نام وجود دارد .
سابقه نسخه : اين نسخه توسط تريگولوف در سال 1857 ميلادى از ايران به انستيتوى شرقشناسى سنپترزبورگ وارد شده است .
اندازه صفحه : 3 . 15 * 3 . 21 ؛ تعداد برگ : 1 + 424 ؛ تعداد سطر : 16 ؛ اندازه متن : 5 . 9 * 5 . 15 .
نوع كاغذ : كاغذ اروپايى ، سفيد ، براق .
نوع جوهر : متن كتاب با جوهر سياه ، و عناوين فصلها با جوهر قرمز نوشته شده است ، كلمات تفسير شده با جوهر قرمز خط كشيده شدهاند .
نوع خط : خط نسخهء ريز سريع نوشته شده است .
نوع جلد : صحافى شرقى ، از جنس چرم مشكى است و لبه صحافى اين نسخه به رنگ آبى است .
( 606 ) 97 . شماره نسخه :
B 2390
- 3
نام كتاب : نسخه ديگرى از كتاب سابق ( كنز اللغات ) .
آغاز نسخه : مصدر آنست كه معنى پارسى او را چنان ادا تون كرد كه در آخر آن دال و نون باشد يا تا و نون باشد .
پايان نسخه : مجموع المعنى باشد همچو قوم و شايد كه به عكس باشد همچو هيايب كه به معنى جامه بريده است .
كمال يا نقصان نسخه : اين نسخه شامل قسمتى از پيش گفتار پديدآورنده است .
تاريخ كتابت : جمادى الثانى 1023 قمرى ( ژوئيه 1614 ميلادى ) .