را مطالعه و خوبى و بدى آن را بيان كرده و آن را مورد نقد و بررسى قرار داده ، ابو منصور ثعالبى است كه در جزء اول كتاب يتيمة الدهر آورده است . وى خوبيها و بديهاى اشعار متنبى را به همراه مطالبى ديگر از او به تفصيل و در حدود يكصد صفحه بيان كرده است و هر شاعر يا اديبى كه پس از متنبى آمد ، اشعار او را مورد نقد و بررسى قرار داد .
ديوان متنبى گردآورى و بر اساس حروف الفبا مرتب شد ، بسيارى از بزرگان بر اشعار متنبى شرح نوشتند كه در هند ، مصر ، شام و ساير شهرها به چاپ رسيد ، و شرحهاى چاپ شده بر ديوان او عبارتند از : شرح واحدى تأليف على بن احمد متوفاى 468 ( ه . ق ) كه در سال 1271 ( ه . ق ) در بمبئى به چاپ رسيد و شرح ابى البقاء عكبرى درگذشته به سال 616 ( ه . ق ) كه به تبيان شهرت دارد و در سال 1860 ( ه . ق ) در بولاق و در سال 1287 ( ه . ق ) در مصر به چاپ رسيد ، جديدترين شرح آن ( العرف الطيب فى شرح ديوان ابى الطيب ) تأليف شيخ ناصيف يازجى متوفاى سال 1287 ( ه . ق ) است كه بارها در بيروت چاپ شده است و شرح عبد الرحمن برقوقى در دو جلد كه در سال 1348 ( ه . ق ) در مصر به چاپ رسيد .
اين خلاصه ( تاريخ كوفه ) و مهمترين اخبار مربوط به آن در دورانهاى گذشته بود . به گمان ما كوفه تا قرن هشتم ( ه . ق ) آباد بود . پس از آن ويرانى و خرابى آن را فرا گرفت و ساكنانش آنجا را ترك كردند . و تا سال 1290 ( ه . ق ) خالى از سكنه بود . سپس برخى از مسافران در آنجا سكونت كردند و خانههايى نيين در ساحل راست فرات و نزديك مقام حضرت يونس ( ع ) ساختند و ساكنانش روبه فزونى نهاد و باغهايى در دو طرف فرات احداث كردند و در آنها حمام و بركه آبى ساختند و بتدريج شهر آباد شد .
در سال 1310 ( ه . ق ) علامه بزرگ ميرزا ابو القاسم كلباسى يكى از بزرگان نجف اشرف ساخت چند اتاق در مسجد جامع بزرگ كوفه را عهدهدار شد . سپس هنگامى كه در سال 1305 ( ه . ق ) درياى نجف خشك و كم آب شد ، آبادانى شهر كوفه توسعه يافت در آن خانهها ، بازارها و حمامهايى ساختند .
در سال 1317 ( ه . ق ) روز يكشنبه مصادف با بيست و پنجم ماه ذىحجه پلى بر روى رودخانه فرات نصب كردند ، سپس حمام قديمى شهر ويران شد و سيد عبد الرحمان
تاريخ الكوفة ( تاريخ كوفه ) ( فارسى ) — صفحة 559
مساهمون: سعيد راد رحيمى
ص٥٥٩