را مدح و ثنا گفت و او عطاياى بسيارى به متنبى بخشيد . سپس در سال 354 ( ه . ق ) همراه فرزندش محمد و غلامش مفلح از فارس به بغداد بازگشت و هنگامى كه در نزديكى نعمانيه در محلى به نام صافيه در سمت غرب حومه بغداد و به دير عاقول رسيد ميان آنها دو ميل فاصله بود فاتك بن ابى جهل اسدى با گروهى از يارانش متعرض او شد و با يكديگر جنگيدند ، متنبى احساس ناتوانى كرد و تصميم به فرار گرفت ، غلامش مفلح به او گفت : مبادا مردم بگويند كه شما فرار كرديد ، در حالى كه سرودهاى :
اسبان و شب و بيابان و شمشير و نيزه و كاغذ و قلم مرا مىشناسند « 1 » .
آن گاه متنبى بازگشت و حمله كرد و در سال 354 ( ه . ق ) كشته شد .
شعر وى از نظر استوارى و بلاغت مقام نخست را دارا بود ، شعر متنبى به معانى عالى و استحكام ساختار شهرت داشت ، او در تمام ابواب شعر بويژه حكمت ، حماسه ، مدح و ثنا ، تفاخر و نكوهش قصايدى سرود و از عهده آن به خوبى برآمد ، شعر او برخى از مضامين فلسفى و حكمتآميز را در برداشت كه نزد مردم به عنوان ضربالمثل رواج يافته بود و بسيارى از نويسندگان معانى اشعار او را فرا گرفتند و شعر او را به نثر در آوردند و در نثرشان نيز از شعر او استفاده كردند چنان كه صاحب بن عباد « 2 » چنين كرد ، يا اشعار او را براى خودشان به نظم درآوردند همان طورى كه ابوبكر خوارزمى و ديگران انجام دادند .
از عمر اشعار او حدود هزار سال مىگذرد كه پيوسته مورد بحث اديبان قرار داشته است و چه بسيار به تفسير اشعار و حلّ مشكلات و مسائل پيچيده آن مىپرداختند و كتابهايى در بيان خوبيها بديهاى آن مىنگاشتند و بزرگان درباره داورى ميان او و دشمنانش و توضيح اشعار بديعش سخن مىگفتند و در ستايش و عيبجويى و طرفدارى و مخالفت از شعرش به چند گروه تقسيم شدند و اين همه ، دليل فضيلت بسيار و پيشى جستن او از همتايانش بود - انسان كامل كسى است كه لغزشهايش برشمرده شود و خوشبخت شخصى است كه خطاهاى او محاسبه شود - از جمله كسانى كه اشعار متنبى
هامش
( 1 ) -فالخيل والليل و البيداء تعرفنى * والسيف والرمح والقرطاس والقلم( 2 ) - يتيمه الدهر ، ص 87 ، چاپ بيروت - م .