مسعودى به مباحثات معتمد و ابن خردادبه در مورد موسيقى اشاره دارد « 13 » لذا مىتوان چنين تصور كرد كه تبحّر وى در موسيقى و آوازخوانى در تقرّب وى به خليفه نقش بسزايى داشته است . ابو الفرج اصفهانى در اثر مشهورش " الاغانى " بىاعتمادى شديد خويش را به روايات ابن خردادبه كتمان نمىكند « 14 » ولى حتى وى نيز شأن والاى ابن خردادبه در موسيقى را ناديده نمىگيرد و او را در فهرست اسامى شاگردان مشهور اسحاق موصلى و در مرتبهء اول آنها ذكر مىكند . « 15 »
در باب مذهب ابن خردادبه ذكر خاصى در منابع ديده نمىشود . محتملا وى تابع آراء رسمى عصر خويش بوده است . در دوران مورد بحث ما اتهام خدشه در دين و اعتقادات بويژه دربارهء ايرانيان بسيار رايج بوده ولى ظاهرا ابن خردادبه از اين جهت مورد اعتراض واقع نشده است . « 16 »
در مورد تاريخ درگذشت ابن خردادبه اتفاق نظر نسبى وجود دارد . وى در سال 300 ه . ق « 17 » يا كمى بعد از آن « 18 » پس از يك زندگى طولانى از دنيا مىرود .
آثار
ابن خردادبه صاحب آثارى است كه حكايت از وسعت دانش وى و تبحر او در شاخههاى مختلف علمى دارد . ابن نديم آثار زير را به وى نسبت مىدهد :
كتاب الطبيخ ، كتاب ادب السماع ، كتاب جمهرة انساب الفرس و النوافل ، كتاب اللهو و
هامش
( 13 ) . ابو الحسن على بن حسين مسعودى مروج الذّهب و معادن الجوهر جلد دوم ترجمه ابو القاسم پاينده بنگاه ترجمه و نشر كتاب چاپ دوم 1356 ه . ش ص ص 617 به بعد
( 14 ) . ابو الفرج اصفهانى برگزيدهء الاغانى جلد اول ترجمه ، تلخيص و شرح از محمد حسين مشايخ فريدنى علمى و فرهنگى 1368 ه . ش ص 504
( 15 ) . ابو الفرج اصفهانى همان كتاب ص 577
( 16 ) . بنا بر اين ادعاى زردشتى بودن وى (Encyclopaedia Asiatica Vol . 4 P . 141) صحيح نيست .
( 17 ) . على اكبر دهخدا لغت نامه جلد دوم چاپخانه مجلس 1325 ه . ش ص 304
( 18 ) .Encyclopedia of Islam Ibid P . 839