مغولهاى جنوبى به زبان پشتو تكلّم مىكنند ، در اصل از نژاد مغولىاند ، ولى در ميان آنها گهگاه آميزش با مشخصات مديترانهاى نيز به چشم مىخورد . چندين هزار تن از آنها در سراسر شمال و مركز افغانستان پراكندهاند و در ارتفاعات به كشاورزى و كوچ فصلى مشغولاند . در اصل در ايالت غور سكونت داشتند ولى دستكم 125 سال قبل پراكنده شدند . احتمالا از اولاد سپاهيانى هستند كه همراه چنگيز خان به اين مناطق آمدند .
ازبك . زبان : گويشهاى چغتاى ( تركى مركزى ) . اين قوم در اصل مغولىاند ، ولى در مناطقى كه تمايزات قومى مشخص نيست بسيارى از آثار آميزش با نژاد مديترانهاى نيز در آنها ديده مىشود . حدود 000 000 1 تن در شمال افغانستان زندگى مىكنند و عمدتا كشاورزان يكجانشين و يا چراگشتىاند خود را با اسامى ايلى قديم : هركى ، كمكى ، منگيت ، منگ ، شيشقره ، تيموس - معرفى مىكنند .
تركمن . زبان : گويشهاى اغوزى . از لحاظ كالبدى مغولى و داراى بينى عقابىاند . حدود 000 400 تن از آنها به صورت كشاورز و دامدار نيمه يكجانشين و نيمهكوچرو در شمال افغانستان زندگى مىكنند ( محل تمركز آنها در شمالغربى است ) . پس از شكست مقاومت باسماچيها در دههء 1300 ش / 1920 در برابر بولشويكها در آسياى مركزى ، گروههاى تركمن گوسفند قراگل و صنعت قاليبافى را با خود به افغانستان آوردند ؛ برخى از ايشان پيش از اين آمده بودند . گروههاى اصلى عبارتاند از :
تكّه ، يموث ، ترق ، لكى در منطقهء هرات ؛ تكّه و ارسرى در اقچه ؛ سارق و
افغانستان ( مجموعه مقالات ) ( فارسى ) — صفحة 53
مساهمون: گروهى از پژوهشگران
ص٥٣