سخاوتمندانهء اراضى ، و پشتويى كردن شمال افغانستان ( جايى كه حضور اقليتهاى قومى و فرهنگى مختلف زمينه را براى گرايشهاى تجزيهطلبانه مساعد مىكرد و تبليغات تزار نيز به آن دامن مىزد ) مىانجاميد .
عبد الرحمان در زمينههاى اجتماعى و اقتصادى نيز دست به كارهاى تازهاى زد . اگرچه مشكل بتوان تصور كرد كه الغاى رسم ازدواج با زن برادر درگذشته ( 1300 / 1883 ) و الغاى بردهدارى ( 1313 / 1895 ) آثار فورى داشته باشد ، باوجوداين ، چنين اقداماتى به تغيير در وضع فكرى مردم كمك كرد . مبارزه با راهزنان و اتّخاذ سياستى قاطع در امر بناى كاروانسراها و پلها و جادههاى سوق الجيشى در مبادلات بازرگانى داخلى سودمند افتاد . انحصارات دولتى ، نظارت بىمورد بر بخش عظيمى از بازرگانى داخلى و خارجى كشور را گستردهتر ساخت . با مداخلهء شخصى امير در استخدام متخصصان انگليسى و هندى جهت ايجاد يك رشته صنايع نظامى و غيرنظامى كوچك ، فنون صنعتى اروپايى به كشور وارد شد . پزشكان انگليسى در 1313 / 1895 نخستين درمانگاه عمومى را تأسيس كردند . اما اين اقدامات انسجامى نداشت و سطحى بود ، چرا كه در كابل متمركز بود . به آموزش و پرورش توجهى نشد ، و روحيهء انزواطلبى به رد شدن هراقدامى در زمينهء ايجاد ارتباطات تجددخواهانه منجر مىشد . ولى دستاوردهاى دوران سلطنت امير را بايد مثبت خواند . هنگامى كه عبد الرحمان در « باغ بالا » ، كاخ تابستانى جديد خود ، درگذشت ( 19 جمادى الآخره 1319 / 3 اكتبر 1901 ) ، افغانستان براى نخستينبار در تاريخ خود كشورى نيرومند با مرزهايى به رسميت
افغانستان ( مجموعه مقالات ) ( فارسى ) — صفحة 270
مساهمون: گروهى از پژوهشگران
ص٢٧٠