دجله توضيح دهد ! ؟ « 1 » كوتاه سخن اين كه شيفتگان وقايع تاريخى ، آن چه را كه نزد سيف مىيابند نه تنها نزد هيچ تاريخ نگارى ، و حقيقت نويس ديگرى نخواهد يافت ، بلكه در هيچ طبلهء عطارى سراغ نتوانند گرفت !
3 - همگام با خواستهء خوش گذرانان
ثروتمندان ، و خود كامگان ، و خداوندن زر و زور و بالاخره خوش گذرانان حامعه را از روايت ها ، و داستان ها ، و افسانه هاى سيف بهره اى وافر است . چه سيف اين دسته از مردم را با خواندن افسانه هاى دل نشين ، و داستان هاى دل چسب و نمكين در شب زنده دارى هايشان همراهى مىكند ، و بساط شادى و سرگرمى آنها را تكميل مىنمايد .
در روزگارى كه بازار قصه خوانان و نقال ها ، با خواندن افسانه هايى مانند عنترة ابن شداد ، و ابى زيد سروجى ، و هزار و يك شب ، و امثال آنها گرم بود ، و امرا و بزرگان و ثروتمندان و ارباب نفوذ را سرگرم مىداشت ؛ انديشمندان نيز به اين فكر افتادند تا افكار و انديشه هاى خود را به لباس داستان و افسانه در آوردند ، تا همهء مردم آنها را بخوانند و دست به دست بگردانند . روى همين اصل گروه اخوان الصفاء « 2 » افكار و انديشه هاى خود را به صورت رساله هايى كوچك در ميان مردم پخش كردند ؛ و ابن
هامش
( 1 ) . در شرح حال عاصم به تفصيل بيان شده است .
( 2 ) . گروهى از دانشمندان فرقهء اسمعيليه در حدود سال 373 ه - و 983 م جمعيتى به نام اخوانالصفاء كه مركزش در بصره بود تشكيل دادند . اين گروه براى انتشار افكار خود در حدود پنجاه و يك رساله در علوم مختلف حساب و هندسه ، موسيقى و منطق ، نجوم و ساير فنون عصر خود نگاشته و پاره اى از عقايد خود را از مبدأ و معاد در آنها گنجانيدند ، ترجمهء رسائل ايشان در سال 1861 م در لندن و اصل عربى آنها در 1883 در لايپزيك و مصر و هند مكرر به چاپ رسيده است . كشف الظنون ، ج 1 ، ص 92 ، دايرة المعارف الاسلاميه ، ج 1 ، ص 527 - 529 ، الذريعه ، ج 1 ، ص 383 و ج 4 ، ص 76 و ج 7 ، ص 235 و ج 8 ، ص 9 - 10 ، و اعيان الشيعه جلد دهم چاپ اول مراجعه شود .